Theo Ximang.vn thị trường xi măng toàn cầu đang bước vào một chu kỳ điều chỉnh mới khi nguồn cung giao dịch quốc tế, đặc biệt là lượng xi măng vận chuyển bằng đường biển từ các quốc gia xuất khẩu lớn, có dấu hiệu thu hẹp tương đối.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh nhu cầu xây dựng tại nhiều khu vực phục hồi sau thời gian trầm lắng, chi phí năng lượng leo thang và các chính sách môi trường xuyên biên giới ngày càng siết chặt.
Thông tin được công bố tại hội nghị chuyên ngành do Intercem tổ chức tại Dubai tuần trước, thị trường giao ngay quốc tế đang ghi nhận sự sụt giảm về nguồn cung khi nhiều nhà xuất khẩu không còn duy trì lượng hàng dư thừa như các năm trước. Thay vì đẩy mạnh bán ra nước ngoài, doanh nghiệp tại một số quốc gia sản xuất lớn đang ưu tiên tiêu thụ nội địa để đáp ứng nhu cầu phục hồi trong nước.
Sự thay đổi chiến lược này đang tạo ra những tác động dây chuyền lên cấu trúc cạnh tranh tại các thị trường nhập khẩu chủ chốt và làm dịch chuyển dòng thương mại xi măng toàn cầu.
ÁP LỰC CHI PHÍ VÀ CHÍNH SÁCH CARBON LÀM ĐỔI HƯỚNG THƯƠNG MẠI
Cân đối cung – cầu xi măng thế giới hiện chịu tác động đồng thời của ba yếu tố lớn: nhu cầu xây dựng phục hồi, chi phí năng lượng tăng và các quy định môi trường mới. Trong đó, việc Liên minh châu Âu triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) được xem là một trong những yếu tố có sức ảnh hưởng sâu rộng nhất.
CBAM khiến xi măng nhập khẩu vào châu Âu phải chịu thêm chi phí carbon tương ứng với mức phát thải trong quá trình sản xuất. Điều này làm gia tăng giá thành đối với các nhà xuất khẩu ngoài khối, buộc họ phải tính toán lại hiệu quả thương mại.
Trong nhiều năm, châu Âu là thị trường tiêu thụ khối lượng lớn xi măng nhập khẩu, song với chính sách mới, lợi thế cạnh tranh về giá của nhiều quốc gia cung ứng truyền thống đang bị thu hẹp đáng kể.
Hệ quả là một làn sóng tái định hướng thương mại đang diễn ra. Các quốc gia từng tập trung xuất khẩu vào châu Âu nay phải tìm kiếm thị trường thay thế. Khu vực Đại Tây Dương và đặc biệt là Mỹ nổi lên như điểm đến quan trọng nhờ nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng và nhà ở duy trì ở mức cao.
Trong bối cảnh đó, Thổ Nhĩ Kỳ một trong những cường quốc xuất khẩu xi măng – được dự báo sẽ gia tăng hiện diện tại Mỹ và các khu vực ngoài châu Âu. Khi cánh cửa vào EU hẹp lại vì chi phí carbon, doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ buộc phải mở rộng sang các thị trường khác để duy trì sản lượng.
Giá chào bán xi măng của nước này vào Mỹ đã có xu hướng tăng từ đầu năm, một phần do cạnh tranh từ nguồn cung Việt Nam giảm và một phần do áp lực chi phí đầu vào.
Việc tái phân bổ khối lượng xuất khẩu từ châu Âu sang Mỹ và các khu vực khác đang góp phần điều chỉnh mặt bằng giá toàn cầu. Các nhà nhập khẩu phải cân nhắc lại chiến lược mua hàng, trong khi nhà cung ứng tìm cách tối ưu hóa thị trường có biên lợi nhuận tốt hơn.
VIỆT NAM THU HẸP XUẤT KHẨU, THỊ TRƯỜNG MỸ BIẾN ĐỘNG
Trong nhiều năm qua, Việt Nam nổi lên là một trong những nguồn cung quan trọng của thương mại xi măng quốc tế. Với công suất sản xuất lớn và giá thành cạnh tranh, xi măng Việt Nam đặc biệt có chỗ đứng tại thị trường Mỹ.
Khối lượng xuất khẩu sang thị trường này đã tăng mạnh, từ hơn 122.000 tấn năm 2019 lên khoảng 4,47 triệu tấn năm 2025, mức tăng trưởng ấn tượng, phản ánh vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, bức tranh đang thay đổi. Khi nhu cầu xi măng trong nước gia tăng mạnh nhờ đẩy mạnh đầu tư công, phát triển hạ tầng và xây dựng nhà ở, nhiều doanh nghiệp trong nước đã ưu tiên tiêu thụ nội địa thay vì xuất khẩu bằng mọi giá. Chiến lược này giúp đảm bảo công suất ổn định và hạn chế rủi ro tỷ giá, vận chuyển, song đồng thời làm giảm lượng hàng sẵn sàng cho thị trường quốc tế.
Hiện giá xi măng Việt Nam giao đến khu vực vịnh Mỹ phổ biến trong khoảng 75 – 85 USD/tấn. Dù vẫn thấp hơn một số nguồn cung cạnh tranh, mức chênh lệch không còn quá lớn như trước. Khi nguồn cung từ Việt Nam thu hẹp, thị trường Mỹ buộc phải mở rộng cửa cho các nhà cung ứng khác, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ và một số quốc gia châu Á.
Ở trong nước, mặt bằng giá bán cũng đang được điều chỉnh tăng. Theo thông tin từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, một số doanh nghiệp lớn như VICEM Hà Tiên, SCG, INSEE, Fico-YTL và VICEM Hạ Long đã tăng giá bán khoảng 4 USD/tấn kể từ đầu năm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng cao, đặc biệt là giá than và điện.
Mặc dù tổng công suất lắp đặt của ngành xi măng Việt Nam hiện vượt 120 triệu tấn mỗi năm, nhiều nhà máy vẫn hoạt động dưới công suất tối đa. Việc ưu tiên thị trường nội địa khiến quy mô nguồn cung xuất khẩu trong ngắn hạn bị thu hẹp, tạo ra khoảng trống nhất định trên thị trường quốc tế. Khoảng trống này nhanh chóng được các quốc gia xuất khẩu cạnh tranh khai thác.
Sự thay đổi từ Việt Nam, một trong những “người chơi” lớn vì thế có tác động vượt ra ngoài phạm vi song phương. Khi lượng xi măng vận chuyển bằng đường biển từ Việt Nam giảm, cấu trúc cung – cầu tại nhiều thị trường nhập khẩu phải điều chỉnh lại. Giá chào bán có xu hướng tăng, biên lợi nhuận của nhà xuất khẩu cải thiện nhưng chi phí của nhà nhập khẩu cũng gia tăng tương ứng.
