Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành
Dù tuổi đã cao, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành, “ông cố vấn” cho ba đời Thủ tướng Việt Nam vẫn duy trì nhịp làm việc đều đặn. Ông vẫn có những chuyến công tác xa nhà, nhiều lần phải di chuyển bằng xe khách để tiết kiệm thời gian. Thời gian và tuổi tác chưa bao giờ có thể cản trở ông tìm ra những mảnh ghép và đặt nó vào đúng vị trí, để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Ở thời điểm hiện tại, đó là mảnh ghép về nguồn vốn đầu tư.
DÒNG ĐẦU TƯ KHÔNG TỰ CHẢY VÀO VIỆT NAM
Thưa ông, với mục tiêu thay đổi chất lượng tăng trưởng, đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nền kinh tế Việt Nam cần một lượng vốn đầu tư rất lớn. Chúng ta đang có lợi thế gì trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài?
Việt Nam đang nằm ở trung tâm của không gian kinh tế năng động nhất trong nhiều thập kỷ, thậm chí, cả thế kỷ sắp tới. Đó là khu vực Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, hiện đang thể hiện trên 50% dân số và hơn 65% GDP toàn cầu.
Trong khu vực này, nền kinh tế của chúng ta đang có tốc độ tăng trưởng cao nhất và được dự báo sẽ duy trì được nhịp độ tăng trưởng cao trong giai đoạn sắp tới. Vậy nên, một cách tự nhiên, Việt Nam sẽ có những lợi thế trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, không chỉ cho khu vực sản xuất mà còn vào các dự án đầu tư phát triển.
Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa dòng tiền tự động chảy vào Việt Nam. Ngoài các dòng đầu tư truyền thống như đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI, các nguồn hỗ trợ chính thức ODA hoặc viện trợ từ các tổ chức quốc tế, chúng ta phải khơi thông được các kênh dẫn vốn thông qua các Trung tâm Tài chính Quốc tế đã thành lập hoặc thông qua thị trường chứng khoán. Nói cách khác, chúng ta phải nâng cao chất lượng và năng lực của các thị trường vốn hiện có.
Gần đây, xuất hiện nhiều lời đề nghị thu xếp vốn hay cân nhắc rót vốn vào Việt Nam từ tập đoàn quản lý tài sản và đầu tư như Rothschild&Co (Pháp), BlackRock (Mỹ)… Những động thái này cần được nhìn nhận như thế nào?
Để trả lời câu hỏi này, đầu tiên, cần xem xét Rothschild&Co hay BlackRock là ai.
Trên website chính thức, Rothschild&Co giới thiệu họ là một trong những tập đoàn dịch vụ tài chính độc lập lớn nhất và lâu đời nhất thế giới. Rothschild&Co hoạt động trong lĩnh vực tư vấn toàn cầu, hỗ trợ đối tác xác định chiến lược tối ưu và đạt được các mục tiêu tài chính thông qua các thương vụ Mua bán – Sáp nhập M&A.
Trong lĩnh vực Quản lý gia sản và quản lý tài sản, Rothschild&Co cung cấp các dịch vụ quản lý tài sản toàn diện cho các gia đình, cá nhân, quỹ và tổ chức từ thiện…
Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành chụp ảnh lưu niệm cùng Cựu Phó tổng thống Mỹ Dick Cheney
Năm 2009, Rothschild&Co thành lập Five Arrows, bộ phận chuyên về các loại hình tài sản thay thế như cổ phần cá nhân, các khoản vay đồng tài trợ hoặc cho vay trực tiếp.
Còn BlackRock là tập đoàn tài chính lớn nhất thế giới với tổng lượng tài sản quản lý vào khoảng 15.000 tỷ USD. Danh mục tài sản quản lý của BlackRock gồm cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, hàng hóa, quỹ hoán đổi danh mục (ETF) và cả các sản phẩm đầu tư thay thế, với khách hàng là các quỹ lương hưu, quỹ đầu tư quốc gia, ngân hàng trung ương, doanh nghiệp và nhà đầu tư cá nhân.
Như vậy, có thể thấy, không có chuyện Rothschild&Co hay BlackRock rót vốn trực tiếp vào các dự án, công trình ở bất cứ quốc gia nào, trong đó có cả Việt Nam. Hai tập đoàn này thực hiện vai trò tư vấn đầu tư, với mục tiêu là mang lại lợi nhuận cho khách hàng và đối tượng họ nhận uỷ thác. Vì vậy, điều quan trọng nhất là họ phải nhìn thấy được các cơ hội rõ ràng từ nền kinh tế Việt Nam. Phát ngôn về thiện ý hợp tác hay sẵn sàng rót vốn nên được hiểu là những thông điệp thể hiện thiện chí chứ chưa nên coi là quyết định đầu tư nghiêm túc.
CÓ ĐỀ BÀI, SẼ TÌM RA LỜI GIẢI
Ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ Thị trường Cận biên (Frontier Market) lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging Market). Các trung tâm tài chính quốc tế mới thành lập cũng đang tích cực triển khai các hoạt động nghiệp vụ. Dòng vốn từ các tập đoàn, quỹ đầu tư tài chính thế giới có thể vào Việt Nam theo các con đường này?
Tới thời điểm hiện tại, thị trường tài chính thế giới vẫn chưa có nhiều thông tin về năng lực của các trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng, một lần nữa, phát đi tín hiệu về tiềm năng chứ chưa thể hiện được các cơ hội cụ thể.
Vậy nên, trước khi thảo luận tới việc tập đoàn tài chính, các quỹ đầu tư nào sẽ rót vốn và rót bao nhiêu vốn, chúng ta phải đưa ra danh sách những công trình, dự án nào đang cầu thu hút vốn đầu tư. Nguồn vốn cần huy động có tính chất như thế nào, khả năng thu hồi vốn, các chính sách khuyến khích hỗ trợ nhà đầu tư ra sao.
Trên cơ sở các thông tin đó, cần xác định, đơn vị nào sẽ đứng ra tổ chức huy động vốn; hình thức huy động vốn nào phù hợp, quỹ đầu tư nào, tập đoàn tài chính quốc tế nào đang có định hướng kinh doanh phù hợp để kết nối, mời gọi…
Nếu chưa có đầu bài, chúng ta biết đi đâu để tìm lời giải.
Tiếp đến sẽ như thế nào, thưa ông? Như ông đã nói, thị trường vốn của chúng ta đang có sức cạnh tranh tương đối khiêm tốn…
Thông thường, các tập đoàn, quỹ đầu tư quốc tế hợp tác thu xếp vốn cho các công trình, dự án của một quốc gia đối tác thông qua các phương thức cơ bản gồm:
(1) vay hợp vốn quốc tế (International Syndicated Loans): một nhóm ngân hàng đầu tư hay định chế tài chính nước ngoài đứng ra tài trợ cho một dự án;
(2) phát hành cổ phiếu, trái phiếu quốc tế: phát hành cổ phiếu, trái phiếu bằng ngoại tệ (thường là USD) và niêm yết tại các trung tâm tài chính lớn hoặc phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ thông qua các trung tâm tài chính quốc tế;
(3) vay cá nhân (lending private): các tổ chức tài chính phi ngân hàng, cá nhân, nhóm nhà đầu tư tài trợ trực tiếp cho dự án.
Khi đã xác định được đề bài, lựa chọn được đầu mối đứng ra thương thảo, chúng ta sẽ tổ chức kết nối với những nhân sự chủ chốt, chịu trách nhiệm về lĩnh vực hay mảng đầu tư mà Việt Nam nhắm tới.
Giám đốc điều hành một quỹ đầu tư quản lý chừng 3-4 tỷ USD không thể nói chuyện với một tập đoàn tài chính quản lý cả ngàn tỷ USD. Trong những cuộc gặp như vậy, người đại diện cho phía quỹ đầu tư, hoặc không đủ tư cách đại diện, hoặc không phải là người có tiếng nói quyết định. Thiện chí phải thể hiện qua sự chính danh, nghĩa là, đại diện phía Việt Nam phải là lãnh đạo quản lý cấp Bộ hay những nhân vật được tín nhiệm và uỷ quyền quyết định.
Chẳng hạn, Việt Nam cần huy động 70 tỷ USD để xây dựng đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam. Chúng ta sẽ liên lạc với những ngân hàng đầu tư hàng đầu chuyên về đầu tư cơ sở hạ tầng.
Hai bên sẽ ngồi với nhau để thương thảo, ngân hàng đó sẽ thu xếp vốn cho toàn bộ dự án hay sử dụng phương án vay hợp vốn quốc tế, kêu gọi 4-5 ngân hàng đầu tư khác cùng tham gia.
Tiếp đến, nhóm nhà tư vấn sẽ đưa ra các phương án để huy động vốn, trong đó bao gồm lượng tín dụng vay trực tiếp, lượng tín dụng từ phát hành trái phiếu… Khi thống nhất được phương án, Việt Nam sẽ giao cho nhóm tư vấn triển khai kế hoạch và phối hợp cùng với họ trong suốt quá trình này.
Đối với doanh nghiệp tư nhân, nếu họ muốn tiếp cận vốn từ các quỹ đầu tư, ngân hàng đầu tư hay hợp tác với các tập đoàn đầu tư và quản lý tài sản, mục tiêu đó liệu có khả thi, thưa ông?
Nếu doanh nghiệp đủ lớn, họ có thể đặt vấn đề với những ngân hàng đầu tư quốc tế, cung cấp hồ sơ năng lực và giao nhiệm vụ cho đối tác tổ chức thu xếp vốn thông qua hình thức trái phiếu doanh nghiệp hoặc cho vay trực tiếp.
Trong trường hợp doanh nghiệp có thể niêm yết trên thị trường chứng khoán, có thể đề xuất tư vấn tham gia các thị trường chứng khoán quốc tế và tìm kiếm nguồn vốn thông qua kênh này.
Nếu doanh nghiệp không đủ năng lực tự đứng ra huy động vốn mà lại tham gia các dự án trọng điểm, họ chỉ có thể đề xuất vay lại vốn trái phiếu do Nhà nước phát hành.
MONG THÀNH LẬP NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM
Lý thuyết là vậy nhưng đối với trường hợp Việt Nam, chúng ta có cần lường trước một số trở ngại nhất định?
Năm 1995, Việt Nam có dự định phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế. Tôi đã mời một trong những ngân hàng đầu tư hàng đầu lúc đó là Morgan Stanley sang Việt Nam làm việc.
Phó Giám đốc Morgan Stanley khi đó là ông Dick Cheney (Phó Tổng thống Mỹ từ năm 2001-2009), đã có các cuộc làm việc với các bộ ngành liên quan của Việt Nam.
Khi đó, mục tiêu huy động của chúng ta là 100 triệu USD, con số chưa phù hợp với các thương vụ thông thường của Morgan Stanley. Vì vậy, việc hợp tác đã không được thực hiện.
Một thập niên sau, Việt Nam đã phát hành 750 triệu USD trái phiếu để tài trợ cho Tập đoàn Công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam Vinashin. Sự việc xảy ra với Vinashin đã gây ảnh hưởng xấu tới uy tín của thị trường tài chính Việt Nam thời điểm đó.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM là thu xếp vốn quốc tế cho các dự án của Việt Nam. Điều này có đồng nghĩa, chúng ta có thể tự đứng ra huy động vốn, thưa ông?
Chúng ta chưa tự làm được. Việc này phải thực hiện qua trung gian là ngân hàng đầu tư nhưng hiện Việt Nam chưa có ngân hàng đầu tư đúng nghĩa. Đó là điểm thứ nhất.
Điểm thứ hai, dù có ngân hàng đầu tư nhưng bộ máy lãnh đạo của ngân hàng đầu tư có đủ uy tín đứng ra thu xếp vốn cho các dự án lên tới hàng chục, hàng trăm tỷ USD hay không lại là một câu chuyện khác.
Hiện tại, tôi đang xin phép thành lập một quỹ đầu tư có thể thực hiện chức năng huy động vốn từ thị trường tài chính quốc tế cho các dự án phát triển của Việt Nam.
Khi các quy định của pháp luật cho phép, mong muốn của tôi là xin thành lập một ngân hàng đầu tư quốc tế hoạt động trong Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM. Hiện tại, đã có những đồng sự từng làm việc ở những ngân hàng đầu tư và quỹ tài chính hàng đầu thế giới đồng ý cùng tôi hiện thực hoá ý tưởng này.
