Chuyện về người bạn tri âm của nhạc sỹ Phạm Duy

Buổi gặp mặt hôm ấy có nhiều nhà nghiên cứu, nhạc sĩ, nhà sử học như NS Phạm Tuyên, Phú Quang, nhà sử học Dương Trung Quốc… Có câu chuyện đã khiến người nghe rơi nước mắt, đặc biệt là câu chuyện về lần GS Trần Văn Khê thoát chết nhờ sách của Phạm Duy và sau hơn 60 năm, tình bạn ấy ngày càng gắn bó. Nhớ lại bài thơ mà GS Trần Văn Khê viết tặng bạn, mới thấy thật xúc động trong giờ phút chia ly này:

Quen nhau từ thưở đôi mươi

Mà nay đã ngoại chín mươi tuổi rồi

Mặc cho vật đổi sao dời

Đến khi trăm tuổi vẫn ngồi bên nhau

Quy luật của cuộc sống không thể tránh khỏi vòng quay nghiệt ngã: Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Nhưng theo GS Trần Văn Khê, có một chuyện mà ngay cả nhạc sĩ Phạm Duy không hề hay biết, đó là ông đã được cứu sống một cách tình cờ nhờ cuốn sách dạy nhạc Lavignac do nhạc sĩ Phạm Duy cho mượn. Đó cũng là lí do mà hai người bạn, dù đi theo hai con đường khác nhau trong âm nhạc, nhưng rất thân thiết.

Nhạc sĩ Phạm Duy có một cuốn sách Lavignac bằng tiếng Pháp mà ông coi như bảo vật, nhưng vẫn sẵn lòng cho người bạn của mình là Trần Văn Khê mượn, khi ấy là nhạc trưởng quân đội Nam Bộ. Năm 1947, GS Trần Văn Khê bị bắt ở ngã 7 Hậu Giang và bị đem đi xử bắn. Trong tay ông khư khư cuốn sách Lavignac của bạn, một sĩ quan quân đội của địch bất ngờ, nói: "nếu bắn chết người này thì phí quá", nhờ đó, ông được sống. Cuốn sách tiếp tục được GS Trần Văn Khê mang theo đi chiến khu, rồi sang hết nước này đến quốc gia khác. Sau hơn 30 năm, từ Paris, GS Trần Văn Khê gửi trả cho nhạc sĩ Phạm Duy cuốn sách đó vẫn vẹn nguyên.

Không chỉ có tình bạn với GS Trần Văn Khê, nhạc sĩ Phạm Duy còn dành nhiều tình cảm yêu mến đối với nhạc sĩ Văn Cao, mà sau này ông đã thừa nhận đã chịu ảnh hưởng rất nhiều từ Văn Cao. Đó là lần đi lưu diễn ở Hải Phòng, ông đã may mắn được quen, rồi từ sự nể phục mà hai người có sự gặp nhau trong âm nhạc, đồng cảm về nghệ thuật. Họ đã tâm sự, thổ lộ với nhau nhiều điều trong cuộc sống và Phạm Duy đã có nhiều cảm hứng từ những sáng tác của Văn Cao.

Một mảng rất quan trọng trong âm nhạc của Phạm Duy, đó là phổ nhạc cho thơ. GS Trần Văn Khê nói: Phạm Duy rất giỏi phổ nhạc cho thơ, dù thơ 7 chữ hay lục bát đều rất tài tình, đặc biệt là dân ca, ca dao đã đi vào huyết quản khiến hồn nhạc quyện hồn thơ, phổ như giỡn chơi, nhưng lại rất đẹp, rất văn hóa. Chẳng hạn Trèo lên cây bưởi hái hoa theo Hò, Xề, Xang, Xê, Cống, Líu, Ầu ơ tiếng hát Nguyễn Du được chuyển hệ và chuyển hò.

Trước nay, hầu như ít người thành công trong việc phổ thơ thất ngôn của Hàn Mạc Tử, vậy mà nhạc sĩ Phạm Duy đã rất thành công. Ông nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp thi ca của Hàn Mạc Tử và quyết định không dùng nhạc ngũ cung thông thường, mà chuyển sang thất cung để có thêm nhiều âm giai.

Với Truyện Kiều, nhiều người cho rằng phổ nhạc là không tưởng, nhưng GS Trần Văn Khê cho rằng Phạm Duy làm “quá giỏi”.