Theo một đại diện của VFA, tính đến ngày 19/9/2013, lũy kế hợp đồng xuất khẩu gạo của các DN thuộc VFA đã ký đạt 6,399 triệu tấn, bao gồm luôn cả 450.000 tấn của năm 2012 chuyển sang (đã trừ số lượng hợp đồng bị hủy hoặc hết hạn giao hàng là 234.000 tấn), trong đó số lượng hợp đồng còn lại chưa giao hàng từ sau ngày 19/9 là 1,541 triệu tấn. Tuy nhiên, tổng khối lượng gạo còn tồn kho của DN thuộc VFA đến ngày 19/9 chỉ có 1,44 triệu tấn. Trong số đó, TCty lương thực miền Bắc (Vinafood 1) đang tồn 160.000 tấn và 582.085 tấn là số lượng tồn kho của TCty lương thực miền Nam (Vinafood 2), còn lại là của các DN khác.
Thiếu gạo để XK ?
Như vậy, qua cân đối giữa tổng khối lượng gạo đang tồn kho và khối lượng gạo theo hợp đồng xuất khẩu còn lại chưa giao, các DN thuộc VFA cần phải mua thêm khoảng 100.000 tấn gạo nữa mới đủ giao hàng cho đối tác, đó là chưa kể trường hợp các DN ký thêm hợp đồng từ nay tới cuối năm cho giao hàng trong năm nay thì lượng gạo mà DN cần mua càng nhiều hơn.
Trong khi đó, nhu cầu mua lúa, gạo của DN trong nước những tháng cuối năm nay đang ở mức cao, ít nhất 900.000 tấn quy gạo nữa mới đủ cho mục tiêu xuất khẩu 7,2 triệu tấn của năm 2013 (theo kịch bản giảm dự báo xuất khẩu gạo vừa được VFA công bố). Nếu tính cả lượng gạo lưu kho chuyển từ năm trước sang năm sau như thông lệ (năm 2013 sang năm 2014), khối lượng gạo DN cần mua vào từ nay đến cuối năm sẽ lớn hơn rất nhiều so với con số 900.000 tấn.
Hay “khủng hoảng thừa” của thị trường thế giới
Theo VFA, tính đến ngày 19/9/2013, DN hội viên của VFA đã xuất khẩu được 4,858 triệu tấn, trị giá FOB đạt 2,08 tỉ USD; giá xuất khẩu bình quân đạt 428,43 USD/tấn, giảm bình quân 14,86 USD/ tấn (tính theo giá FOB) so với cùng kỳ.
Nhận định về tình hình thị trường xuất khẩu gạo trong thời gian sắp tới, VFA cho rằng, thị trường gạo thế giới đang đến thời điểm khủng hoảng thừa và khó khăn nhất trong 2 năm trở lại đây kể từ khi Thái Lan thực hiện chính sách trợ giá lúa cao cho nông dân nước này và cũng là thời điểm Ấn Độ quay trở lại tham gia thị trường xuất khẩu mạnh mẽ.
Tình trạng trên khiến VFA buộc phải điều chỉnh giảm mục tiêu XK năm 2013 thay vì 7,5 triệu tấn đề ra từ đầu năm, nay rút xuống 7 - 7,2 triệu tấn với kim ngạch khoảng 3 tỷ USD. Tuy vậy, theo nhận định của một số chuyên gia, kể cả với mục tiêu đã giảm này cũng khó mà thực hiện được.
Các chuyên gia dự báo, tình hình XK gạo của VN được dự báo sẽ rất khó khăn trong những tháng cuối năm 2013. Giá gạo trên thị trường thế giới sẽ tiếp tục giảm khi Thái Lan và VN bước vào thu hoạch vụ lúa bội thu trong một vài tháng tới. Các DN VN lại yếu thế do không có khả năng dự trữ lúa gạo lâu dài, vốn nhỏ lại chịu áp lực lãi suất ngân hàng lớn, nên buộc phải bán nhanh, dẫn đến giá giảm.
Trước những diễn biến phức tạp của thị trường
gạo thế giới, ngay sau Quyết định số 6139/QĐ-BCT ngay 28/8/2013 phê duyệt Quy
hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo, Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị
15 về một số nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy XK gạo. Bộ cũng đưa mặt hàng gạo
vào các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, đưa DN XK gạo vào chương
trình DN XK uy tín nhằm quảng bá thương hiệu gạo VN… Trong khi đó, VFA kiến nghị
Chính phủ mua tạm trữ thêm 300.000 tấn gạo (tương đương 600.000 tấn lúa) vụ hè
thu và vụ thu đông sắp tới để giữ giá gạo tại thị trường nội địa, đồng thời nới
rộng thêm 1 tháng tạm trữ lúa gạo (từ ngày 15/9 đến 15/10). Bên cạnh đó, VFA
cũng đề nghị Chính phủ hỗ trợ lãi suất mua tạm trữ 300.000 tấn gạo này trong thời
gian hai tháng (từ 15/9-15/11).
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hiện tại,
việc tạm trữ thêm 300.000 tấn gạo là cần thiết để giữ giá gạo nội địa. Biện
pháp này sẽ giúp bình ổn thị trường, tránh rối loạn, không tạo điều kiện cho
các nhà nhập khẩu ép giá thêm. Tuy nhiên, việc Nhà nước cũng như VFA luôn ở
trong tình trạng xử lý “tình thế” đang đặt ra cho dư luận những câu hỏi về tầm
nhìn chiến lược cũng như quy hoạch xuất khẩu gạo VN, đặc biệt năng lực dự báo
thị trường của các DN.
Và có vẻ như, chúng ta vẫn sa đà vào sản lượng xuất khẩu hơn là nâng cao giá trị hạt gạo VN trên trường quốc tế.
|
Ông Trần Tuấn Anh - Thứ trưởng Bộ Công
Thương :
Ông Trương Thanh Phong - Chủ tịch Hiệp hội lương
thực VN (VFA):
Mặc dù còn nhiều khó khăn, song Hiệp hội Lương thực VN dự kiến XK trong tháng 9/2013 đạt 0,650 triệu tấn (tính chung quý III/2013 là 5,328 triệu tấn); quý IV/2013 xuất khẩu 1,8 triệu tấn, tính chung cả năm 2013 dự kiến XK 7,128 triệu tấn. |
Tình trạng XK gạo khó khăn như hiện nay phần
nào có nguyên nhân từ việc có quá nhiều đầu mối XK gạo (có thời điểm, số DN
kinh doanh XK gạo từng lên tới 300 đơn vị). Song rất nhiều DN không đủ năng lực
về hệ thống hạ tầng như kho bãi, nhà máy xay xát…, khả năng đàm phán hợp đồng yếu
làm gia tăng tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng lớn đến thương hiệu,
giá cả hạt gạo VN. Vì vậy, quy hoạch thương nhân kinh doanh XK gạo được xây dựng
trên nguyên tắc xác định kinh doanh XK gạo là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Những DN hoạt động trong lĩnh vực này phải đảm bảo có đầy đủ năng lực đáp ứng được
yêu cầu cạnh tranh ngày càng khốc liệt, vừa đảm bảo lợi ích người tiêu dùng
trong nước và nông dân trồng lúa.
Do sản lượng gạo trong nước dư thừa; tồn kho
của Ấn Độ và Thái Lan lớn (lần lượt là 26 và 15 triệu tấn); trong khi đó, nhu cầu
nhập khẩu của một số thị trường, đặc biệt là Philippines, Indonesia… không nhiều
đã dẫn tới tình trạng khó khăn như hiện nay. Châu Phi hiện chiếm đến 23-24% tổng
khối lượng gạo XK của VN trong những tháng đầu năm nay (gần 4,8 triệu tấn, tính
đến ngày 12-9-2013). Tuy nhiên, các DN chủ yếu xuất gạo chất lượng cao, gạo thơm,
còn gạo cấp thấp không cạnh tranh lại với Ấn Độ do phí vận chuyển quá cao, đến
50 – 55 USD/tấn. Vì vậy, mục tiêu XK đạt 2,5 triệu tấn ở quí 4 là rất nặng nề bởi
các DN trong nước đang bị cạnh tranh gay gắt bởi Thái Lan và Ấn Độ.Theo T. Anh
Diendandoanhnghiep
