Mới đây, Công ty Cổ phần VinSpace đã có bước kiện toàn bộ máy điều hành khi công bố thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp. Theo đó, Tổng giám đốc là ông Vũ Trọng Thư (sinh năm 1982), trong khi Chủ tịch Hội đồng quản trị vẫn là bà Nguyễn Mai Hoa, nhân sự lâu năm trong hệ sinh thái Vingroup, từng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch HĐQT VinRobotics và gắn với nhiều dự án công nghệ của tập đoàn.
CHÂN DUNG CEO 8X CỦA VINSPACE
Việc bổ nhiệm ông Vũ Trọng Thư được giới chuyên môn đánh giá là động thái mang tính chuyên môn cao, thể hiện định hướng phát triển công nghệ lõi thay vì chỉ dừng ở tầm nhìn chiến lược. Ông Thư là một trong những gương mặt nổi bật của ngành hàng không - vũ trụ Việt Nam, từng được vinh danh trong Top 10 gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2011 khi giữ vị trí Trưởng phòng Nghiên cứu Không gian (FSpace), Viện Nghiên cứu Công nghệ FPT thuộc Đại học FPT.
Tên tuổi của ông gắn liền với dự án vệ tinh siêu nhỏ F-1 (CubeSat) - một trong những dự án vệ tinh “Made in Vietnam” đầu tiên được đưa lên quỹ đạo năm 2012. Dự án nhận được sự hỗ trợ của FPT, Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên đoàn Vũ trụ Quốc tế (IAF) và Văn phòng Các vấn đề Vũ trụ Liên hợp quốc (UNOOSA).
Nhiệm vụ của F-1 là hoạt động ổn định trong môi trường không gian, phát tín hiệu về trạm điều khiển mặt đất, chụp ảnh Trái đất ở độ phân giải 640x480 và đạt tốc độ truyền dữ liệu khoảng 1.200 bit/giây, những thông số khi đó mang ý nghĩa thử nghiệm công nghệ và khẳng định năng lực thiết kế, chế tạo vệ tinh của đội ngũ kỹ sư Việt Nam.
Sự xuất hiện của một CEO có nền tảng kỹ thuật thực tiễn trong lĩnh vực CubeSat cho thấy VinSpace nhiều khả năng sẽ ưu tiên các hướng đi khả thi như phát triển nền tảng vệ tinh siêu nhỏ và các ứng dụng dữ liệu không gian. Thực tế, trên thị trường lao động, một số thông tin tuyển dụng gần đây cũng giới thiệu VinSpace là công ty công nghệ tiên phong phát triển nền tảng vệ tinh siêu nhỏ CubeSat “Made in Vietnam”, cho thấy định vị bước đầu tương đối rõ ràng.
Trong bối cảnh ngành công nghệ vũ trụ tại Việt Nam còn ở giai đoạn khởi đầu, việc kết hợp giữa một Chủ tịch HĐQT giàu kinh nghiệm quản trị trong hệ sinh thái Vingroup và một Tổng giám đốc có bề dày chuyên môn hàng không – vũ trụ được xem là cấu trúc lãnh đạo phù hợp cho giai đoạn xây nền. Đây có thể là bước chuẩn bị quan trọng để VinSpace chuyển từ tham vọng chiến lược sang triển khai công nghệ thực chất trong chuỗi giá trị không gian.
VINSPACE ĐẶT CƯỢC VÀO TƯƠNG LAI
Sự xuất hiện của VinSpace vào đầu tháng 11/2025 được xem là một trong những bước đi táo bạo nhất của khu vực tư nhân Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ cao. Chính thức thành lập ngày 3/11/2025, doanh nghiệp này đánh dấu lần đầu tiên tỷ phú Phạm Nhật Vượng trực tiếp đặt nền móng cho một pháp nhân hoạt động trong ngành hàng không - vũ trụ, lĩnh vực vốn đòi hỏi hàm lượng công nghệ, vốn đầu tư và năng lực quản trị rủi ro ở cấp độ rất cao.
Ngay khi đăng ký thành lập, VinSpace có vốn điều lệ 300 tỷ đồng, tương đương khoảng 11-12 triệu USD. Cơ cấu cổ đông cho thấy dấu ấn đậm nét của gia đình nhà sáng lập: ông Phạm Nhật Vượng góp hơn 213 tỷ đồng, nắm 71% vốn điều lệ; Vingroup (mã VIC) góp 57 tỷ đồng, tương đương 19%; hai con trai của ông là Phạm Nhật Quân Anh và Phạm Nhật Minh Hoàng mỗi người sở hữu 5%. Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm người đại diện theo pháp luật là bà Nguyễn Mai Hoa, nhân sự kỳ cựu trong hệ sinh thái Vingroup.
Con số 300 tỷ đồng, xét trên quy mô ngành công nghiệp vũ trụ toàn cầu, là khiêm tốn. Tuy nhiên, ý nghĩa của VinSpace không nằm ở quy mô vốn ban đầu mà ở thông điệp chiến lược: một doanh nghiệp tư nhân Việt Nam chính thức tuyên bố tham gia vào chuỗi giá trị hàng không - vũ trụ. Đây là bước dịch chuyển mang tính biểu tượng, phản ánh tầm nhìn dài hạn và tham vọng công nghệ cao mà ông Vượng theo đuổi sau gần hai thập kỷ xây dựng hệ sinh thái đa ngành.
Theo đăng ký kinh doanh, VinSpace được cấp phép hoạt động trong sáu nhóm ngành, bao gồm sản xuất máy bay, tàu vũ trụ và thiết bị liên quan; vận tải hàng không; hoạt động viễn thông vệ tinh; nghiên cứu - phát triển công nghệ; sản xuất linh kiện công nghệ cao; và các dịch vụ kỹ thuật hỗ trợ trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật. Phạm vi ngành nghề rộng cho thấy doanh nghiệp không chỉ hướng đến một dự án đơn lẻ mà đặt mục tiêu tham gia toàn diện vào chuỗi giá trị công nghệ không gian, từ R&D, sản xuất đến ứng dụng thương mại.
Sự ra đời của VinSpace cũng nối tiếp những nỗ lực trước đây của Vingroup trong lĩnh vực hàng không dân dụng, điển hình là dự án Vinpearl Air từng được công bố nhưng rút lui năm 2020 trước khi thương mại hóa. Nếu Vinpearl Air là bước thử nghiệm trong lĩnh vực vận tải hàng không, thì VinSpace có phạm vi tham vọng rộng và dài hạn hơn, tập trung vào công nghệ lõi thay vì khai thác thương mại thuần túy.
Điểm đáng chú ý là VinSpace không khởi đầu trong trạng thái “tay trắng”. Hệ sinh thái của Vingroup hiện đã mở rộng sang công nghiệp sản xuất với VinFast, nghiên cứu trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, giáo dục đại học, năng lượng và vật liệu. Những nền tảng này tạo ra năng lực tích hợp tương đối hiếm có trong khu vực tư nhân Việt Nam: từ thiết kế công nghiệp, tự động hóa, vật liệu nhẹ, pin và năng lượng đến năng lực xử lý dữ liệu. Trong một ngành đòi hỏi tính liên ngành cao như hàng không - vũ trụ, đây có thể là lợi thế chiến lược.
Thực tế, các hướng đi khả thi trong giai đoạn đầu nhiều khả năng sẽ không phải là tham vọng chế tạo tàu vũ trụ quy mô lớn, mà tập trung vào các phân khúc ngách như vệ tinh nhỏ, UAV tầm cao hoặc ứng dụng dữ liệu không gian phục vụ nông nghiệp chính xác, quản lý môi trường và đô thị thông minh. Việt Nam đã có nền tảng ban đầu thông qua các chương trình vệ tinh như VNREDSat-1, MicroDragon hay NanoDragon do Trung tâm Vũ trụ Việt Nam triển khai. Sự phối hợp giữa khu vực tư nhân và các cơ sở nghiên cứu công lập có thể tạo nên mô hình hợp tác công - tư mới trong lĩnh vực công nghệ không gian.
Tuy nhiên, bức tranh ngành tại Việt Nam vẫn ở giai đoạn sơ khai. Công nghệ vũ trụ là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, chu kỳ đầu tư kéo dài và khả năng chấp nhận rủi ro cao. Trong khi đó, cơ chế đầu tư chiến lược và chính sách khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là điểm nghẽn đáng kể: số lượng kỹ sư, chuyên gia hệ thống và nhà khoa học chuyên sâu trong lĩnh vực hàng không - vũ trụ còn hạn chế; hạ tầng phòng thí nghiệm, trạm mặt đất và hệ thống xử lý dữ liệu chưa đồng bộ. Khoảng cách công nghệ với các quốc gia đi trước vì vậy vẫn khá lớn.
Chính vì vậy, sự tham gia của VinSpace không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp, mà còn đặt ra yêu cầu về khung chính sách dài hạn, đào tạo nhân lực và đầu tư hạ tầng nghiên cứu. Việc sớm ban hành chiến lược phát triển không gian quốc gia đến năm 2045 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, hình thành hệ sinh thái công nghệ vũ trụ “Made in Vietnam”.
VinSpace có thể được xem như một phép thử cho năng lực của khu vực tư nhân Việt Nam khi bước vào những ngành công nghệ đỉnh cao. Với vốn điều lệ 300 tỷ đồng và chưa có thay đổi kể từ khi thành lập, doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đặt nền móng. Song xét trên bình diện chiến lược, đây là bước đi mở ra khả năng tái định vị vai trò của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trong những lĩnh vực vốn được xem là “sân chơi” của các cường quốc công nghệ.
