Mới đây, Cty chứng khoán (CTCK) Maybank KimEng VN cho hay Cty đã tiếp 35 nhà đầu tư Thái Lan sang VN trong ba ngày để tìm kiếm cơ hội đầu tư. Đó chỉ là sự mở màn cho làn sóng đầu tư ngoại sẽ đổ bộ vào TTCK VN?
Trong khi chờ... sửa đổi
Ông Kim Thiên Quang - Giám đốc khối khách
hàng cá nhân, Maybank Kim Eng VN cho biết, ngoài việc TTCK VN đang có chỉ số PE
ở mức 12 lần, thấp hơn so với TTCK Thái Lan (ở mức 16 lần), thì khả năng nới
room vốn ngoại theo đề xuất của Ủy ban chứng khoán nhà nước (SSC) mới đây cũng
sẽ hé mở một cơ hội đầu tư tốt hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài (NĐT NN). Đặc
biệt, điều đó sẽ có ý nghĩa lớn hơn trong xu hướng đầu tư thông qua cửa mua bán
sáp nhập mà nhà đầu tư Thái đã “đổ bộ” khá mạnh vào một số lĩnh vực quan trọng
như vật liệu xây dựng hay thức ăn chăn nuôi của VN thời gian qua.
Mặc dù vậy, tại thời điểm hiện nay, những lợi thế như TTCK VN sắp đứng trước cơ hội sửa đổi room vốn ngoại. Đề xuất của SSC là phát hành thêm 10% cổ phiếu không có quyền biểu quyết cho NĐT NN. Tất yếu sẽ phải sửa Quyết định 55/2009/QĐ-TTg ngày 15/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về tỉ lệ tham gia của NĐT NN trên thị trường. Đồng thời, các DN sẽ phải thực hiện phát hành một loại chứng khoán đặc biệt - không có quyền biểu quyết dành riêng cho NĐT NN với tỉ lệ không quá 10% vốn điều lệ. Cái khó nhất ở đây không phải là sửa chính sách, mà là thiết lập quy chế giao dịch của các cổ phiếu này như thế nào khi nó chắc chắn phải được thực hiện riêng biệt dưới dạng tách biệt so với các cổ phiếu có quyền biểu quyết khác. “Quá trình hình thành loại cổ phiếu này và quá trình đưa nó vào giao dịch trên thị trường sẽ cần một thời gian chuẩn bị cả khuôn khổ pháp lý lẫn giải pháp triển khai” - một lãnh đạo CTCK nói.
Trong khi đó, theo đề xuất của Sở giao dịch
chứng khoán TP HCM (HoSE) thì nên phát hành chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu
quyết (NVRD). Theo đó bên cạnh việc phải sửa đổi, bổ sung các quy định có liên
quan, đặc biệt là các quy định về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức hoạt động của
HoSE, Trung tâm Lưu ký và các quy định nghiệp vụ có liên quan đến phát hành và
giao dịch, thanh toán NVRD.
Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính VAFI thì cho rằng thông lệ phổ biến trên thế giới là không hạn chế tỉ lệ cổ phần của NĐT NN trong hầu hết các lĩnh vực và ngành nghề (trừ một số ngành nghề đặc biệt quan trọng như sản xuất vũ khí, báo chí) và mặt khác việc không hạn chế tỉ lệ sở hữu của NĐT NN sẽ mang lại rất nhiều lợi ích như thay đổi phương thức quản trị DN, tạo thuận lợi cho DN dễ dàng huy động được nguồn vốn cổ phần giá rẻ và tăng tính thanh khoản của cổ phiếu. Do đó, “Dự thảo chính sách sắp tới quy định cho NĐT NN mua cổ phần không có quyền biểu quyết với tỉ lệ không quá 10%/vốn điều lệ là tỉ lệ rất thấp”…
Bài toán thời điểm
Cơ bản, các hình thức phát hành cổ phần biểu
quyết thêm 10% hay NVRD đều bắt buộc phải có thời gian sửa đổi chính sách, thử
nghiệm vận hành mới đi đến chính thức nên sẽ mất không ít thời gian. Vì vậy, kỳ
vọng TTCK Việt sẽ sớm thu hút được dòng vốn này một cách hiệu quả trước mắt, có
thể ví như một điệp vụ bất khả thi.
Nhiều NĐT và DN trong nước đã chia sẻ họ cũng
không đặt kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ đẩy lực huy động vốn qua kênh chứng khoán của
DN hanh thông hơn, hay giao dịch cổ phần thứ cấp trở nên sôi động hơn trong ngắn
hạn, ít nhất từ nay đến cuối năm 2013.
Theo ông Phạm Ngọc Bích - Phó Tổng giám đốc Cty Chứng khoán SSI, năm 2012, nhiều NĐT ngoại từ Hàn, Nhật đến thăm dò thị trường VN để tổ chức sản xuất, lập công ty phân phối vì cho rằng đây vẫn là thị trường có tiềm năng, thì các nhà đầu tư tài chính vẫn xác định vốn dành cho TTCK VN là rất nhỏ. Ngay cả với dòng vốn từ quỹ ETF vào VN cũng không loại trừ - ông Bích nói. Điều đó đã được chứng minh trong thực tế suốt 9 tháng 2013 vừa qua, mặc dù đây vẫn là giai đoạn có sự nhảy vọt về lượng NĐT ngoại được cấp mã số giao dịch cũng như ở một vài thời điểm, dòng vốn ngoại trở lại mạnh mẽ trên thị trường. Nhưng cơ bản, TTCK vẫn chưa đủ sức níu chân vốn FII dài hạn.
Một lần nữa, các đoàn NĐT ngoại lại nhìn về TTCK VN. Nhưng các dòng vốn tìm kiếm cơ hội tại các thị trường mới nổi, trong đó có VN với ưu điểm của một nền chính trị - xã hội ổn định và vừa thăng hạng thứ bậc cạnh tranh, lại có yếu tố thời điểm. Với các NĐT ngoại, chi phí cơ hội sẽ là yếu tố cần tính toán và khi thời điểm đi qua, có thể dòng vốn của họ đã chảy vào chỗ trũng khác. Do đó, nắm bắt thời điểm lại trở thành bài toán cấp thiết của các nhà quản lý TTCK VN.
Bản sắc nội địa và cơ hội vươn mình...
Theo nhận định của nhóm Công tác Thị trường Vốn
Diễn đàn DN giữa kỳ 2013: “Một thị trường mở thực sự không nên tồn tại sự hạn
chế về tỉ lệ sở hữu đối với NĐTNN”. Nhóm này đã đề nghị “cho phép NĐTNN được sở
hữu đến 100% cổ phần trong các Cty VN trong các lĩnh vực, ngành phù hợp với lộ
trình cam kết WTO của VN”; và “Cần xây dựng một cơ chế để cho NĐTNN có thể giao
dịch cổ phiếu trong các Cty hết “room” một cách thuận lợi, minh bạch”.
Ông Fred Burke - Tổng giám đốc Cty luật Baker
& McKenzie (Vietnam), nhóm Công tác Đầu tư và Thương mại thì gợi ý “Một tỉ lệ lên đến 49% (sở hữu của NĐT
NN - PV) trong hầu hết các trường hợp cần được xem là DN VN”. Có thể xem đây là
một gợi ý táo bạo so với quan điểm nhìn nhận DN ngoại và DN nội hiện nay. Nhưng
đó lại cũng là niềm tin hợp lý và là nền tảng quan trọng để các NĐT tài chính
ngoại mới sẵn lòng mở hầu bao trên thị trường.
Trong khu vực ASEAN, đã có quốc gia từ sự phát triển của chính sách mở cửa, đón vốn đầu tư ngoại với quan điểm xem các DN ngoại đầu tư vào nội địa là các DN nội địa – DN của quốc gia họ; nhờ đó mà nâng đỡ và phát triển thị trường tài chính thành thị trường tiên tiến. Đó là Singapore.
Chúng ta đang có xuất phát điểm tương tự Singapore cách đây mấy mươi năm và đang có những cam kết mở cửa thị trường tài chính như các nước trong khu vực. Vậy chúng ta cũng có quyền kỳ vọng mức độ mở cửa đó sẽ song hành cùng những thay đổi trước hết về quan niệm thế nào là DN Việt. Kỳ vọng cần sự thận trọng và những quyết sách chín chắn, nhưng nếu vì lợi ích tổng thể và của một nền kinh tế theo cơ chế thị trường, thì… Tại sao không?
Ông Nguyễn Hoàng Hải - Tổng thư ký VAFI:
Bước tiến trong quản trị DN
Với nhiều quốc gia có chính sách không hạn chế sự tham gia của NĐT NN thì việc mua cổ phiếu không có quyền biểu quyết từ NĐT NN hay nhà đầu tư trong nước sẽ không chỉ có ý nghĩa trong việc huy động vốn mà còn rất có ý nghĩa trong quản trị DN. Một số quốc gia có hạn chế sự tham gia của NĐT NN trong lĩnh vực kinh doanh có điều kiện thì việc cho phép NĐT NN đầu tư vào cổ phiếu không có quyền biểu quyết sẽ hết sức có ý nghĩa ở khía cạnh vừa làm tăng tính thanh khoản cổ phiếu và tăng khả năng huy động vốn cho DN từ các NĐT NN. Ở nước ta chưa có quy định cho phép NĐT NN mua cổ phiếu không có quyền biểu quyết, Dự thảo chính sách sắp tới quy định cho NĐT NN mua với tỉ lệ không quá 10%/vốn điều lệ, đây là tỉ lệ rất thấp.
Thái Lan có giới hạn NĐT NN không sở hữu quá 49%/vốn điều lệ trong lĩnh vực ngân hàng, tuy nhiên lại không hạn chế việc NĐT NN mua cổ phần không có quyền biểu quyết, điều này rất có ý nghĩa trong việc giúp hệ thống ngân hàng Thái Lan dễ dàng huy động vốn, một số ngân hàng Thái lan có tỉ lệ sở hữu của NĐT NN (cả có quyền biểu quyết và NVS) là 70% /vốn điều lệ .
Theo Lê Mỹ
Diendandoanhnghiep
