Lý do của việc tăng thuế TTĐB đối với thuốc lá được đưa ra là hàng triệu phụ nữ và trẻ em không hút thuốc bị khói thuốc thụ động ở những nơi làm việc, trong nhà. Thuốc lá là nguyên nhân trực tiếp gây ra 40.000 ca tử vong trong năm 2008, và con số này được dự báo sẽ tăng lên 50.000 người năm 2023.
Theo các DN ngành thuốc lá, đây là sắc thuế khá thường xuyên đối với mặt hàng thuốc lá bởi thuốc lá là một mặt hàng không được khuyến khích tiêu dùng. VN đã áp dụng thuế TTĐB với thuốc lá từ năm 1990 và tăng dần từ năm 2005 đến năm 2009 từ 45% lên 65%. Tuy nhiên một câu hỏi đặt ra là việc tăng thuế cao có thực sự làm giảm tỷ lệ người hút thuốc lá không? Bởi hiện nay, vòng luẩn quẩn của việc tăng thuế này chỉ làm tăng thêm tình trạng buôn lậu thuốc lá vì thuốc lá lậu không chịu thuế nên giá cạnh tranh và càng thu hút người tiêu dùng sử dụng hàng trốn thuế do có giá thành rẻ.
Theo ông Phạm Kiến Nghiệp - Tổng thư ký Hiệp hội Thuốc lá VN, trong khi nhiều đề tài tham luận của các tổ chức như Tổ chức Healthbridge, Chương trình phòng chống tác hại thuốc lá của Bộ Y tế …chỉ mang tính công kích khi đưa ra lập luận phải tăng thuế đối với thuốc lá vì VN đang có 16 triệu người hút thuốc lá, mỗi năm có 400.000 người chết do thuốc lá, chi phí xã hội cho 5 loại bệnh liên quan đến thuốc lá năm 2011 khoảng 23.139 tỉ đồng. Và việc tăng thuế là biện pháp hữu hiệu để giảm tiêu dùng và tỷ lệ hút thuốc theo mục tiêu quốc gia và tăng nguồn thu ngân sách. Trong khi đó, những giải pháp để chống buôn lậu thuốc lá hiện nay vẫn bỏ ngỏ. Thực tế cho thấy các sản phẩm thuốc lá do VN sản xuất đều bị kiểm soát gắt gao: phải in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 50% diện tích, đóng góp vào quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá và phải công bố lộ trình giảm tar và nicotin thì thuốc lá lậu không phải tuân thủ bất kỳ quy định nào về cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh, an toàn vệ sinh thực phẩm, giảm tar và nicotin cũng như không kiểm soát được chất lượng.
Thiết nghĩ, dự án sửa đổi Luật Thuế TTĐB đối với mặt hàng thuốc lá cần đảm bảo việc áp dụng thuế được thực hiện với tất cả các sản phẩm thuốc lá hiện đang có mặt trên thị trường, đảm bảo hiệu quả của chính sách thuế và nguồn thu của Nhà nước. Thực tế hoạt động buôn lậu ở VN khá nghiêm trọng xuất phát từ nhiều điều kiện như quản lý lỏng trong sự phối hợp giữa các cơ quan chống buôn lậu và địa phương còn hạn chế, mức phạt thấp chưa đủ răn đe thì sự quan ngại của các DN thuốc lá là có cơ sở.
Quốc Chánh
