Sức hút mang tên Việt Nam

Xu hướng đầu tư của các DN Nhật Bản đang hướng tới ngành công nghiệp hỗ trợ

Với  chủ đề: “tăng cường hợp tác song phương cho Kỷ nguyên mới”, VJES 2013 tập trung thảo luận ba vấn đề chính gồm: phát triển hạ tầng, chiến lược công nghiệp hóa và công nghiệp phụ trợ, nguồn nhân lực. Trong đó vấn đề thu hút FDI vào lĩnh vực công nghiệp phụ trợ một lần nữa thu hút sự quan tâm của các DN VN và Nhật Bản.

Điểm đến của các nhà đầu tư Nhật Bản

Theo nhận định của các chuyên gia, trong thời gian tới, nguồn vốn đầu tư của Nhật Bản vào VN sẽ tiếp tục tăng cao. Nhất là mới đây, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Công nghiệp hóa của VN trong khuôn khổ hợp tác VN - Nhật Bản hướng đến năm 2020 và tầm nhìn 2030. Bên cạnh đó, trong kế hoạch phục hồi “một nước Nhật đầy sức sống”, Chính phủ Nhật Bản đang xây dựng các giải pháp hỗ trợ DNNVV triển khai đầu tư  ra nước ngoài và VN được xác định là một trong những điểm đến trong khu vực. Xu hướng đầu tư của các DN Nhật Bản vào VN trong lĩnh vực công nghiệp nói chung và công nghiệp phụ trợ nói riêng thời gian tới sẽ gia tăng.

Ông Hiratsuka – Phó chủ tịch điều hành JETRO cho biết, số lượng nhà đầu tư đến tư vấn ở văn phòng đại diện của JETRO tại VN trong năm 2012 (từ 4/2012 đến 3/2013) tại Hà Nội là khoảng 6.800 người (xếp thứ 2 trong tổng số các văn phòng đại diện của JETRO tại nước ngoài), tại TP HCM là khoảng 5700 người (xếp thứ 5). Theo thống kê về lượt truy cập vào trang web tính riêng theo từng quốc gia của JETRO, lượt truy cập vào VN năm 2012 đạt 36000 lượt, xếp thứ 3 sau Trung Quốc và Thái Lan. Lượt truy cập tăng dần theo năm, cho thấy sự quan tâm ngày một tăng với quý quốc.

Phân tích về tình hình đầu tư của các DN Nhật vào VN, ông Hiratsuka cho rằng, đầu tư vào VN của các DN Nhật Bản đang bùng nổ, tập trung chủ yếu vào các DNNVV. Số dự án đầu tư mới của Nhật Bản vào VN  năm 2012 là 317 dự án. Nhật Bản là nước đầu tư lớn nhất, số dự án đầu tư chiếm ¼ tổng FDI,  chiếm một nửa tổng số vốn đăng ký. Số dự án đầu tư nửa đầu năm 2013 tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Xét về lâu dài, có thể kỳ vọng vào việc mở rộng thị trường trong nước nhờ sự gia tăng của tầng lớp trung lưu, hình thành nên mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau mạnh mẽ giữa hai nước.

Trở ngại cho xu thế mới

Những năm trước, phần các dự án đầu tư vào VN của DN Nhật là các dự án lớn, nhưng gần đây xu hướng đầu tư của các DNNVV đang bắt đầu “dậy sóng”, nhất là công nghiệp hỗ trợ.

Theo Cục quản lý DNNVV Nhật Bản, ngành công nghiệp chế tạo của Nhật Bản hiện có khoảng 220.000 Cty, trong đó mới có 2,7% số DN này đầu tư ra nước ngoài, còn 214.747 DN (97,3%) chưa đầu tư ra nước ngoài. Có thể nói, đây là một “mỏ vàng” chưa được khai thác vì họ có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ. Vì vậy nếu biết kết hợp sẽ mang lại hiệu quả  lớn. Tuy nhiên, đây là những DN vốn ít, chưa đầu tư ra nước ngoài nên họ khá thận trọng khi quyết định đầu tư.

Các chuyên gia Nhật Bản lưu ý, một trong những đặc điểm các DNNVV lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ Nhật Bản là họ chỉ đầu tư vào các khu công nghiệp có điều kiện vật chất sẵn sàng và chỉ thuê loại nhà xưởng diện tích nhỏ, khoảng 300 - 500 m2. Bên cạnh đó, các khu công nghiệp này phải gắn liền với các khu đô thị. Có nghĩa, khi đầu tư xây dựng các khu công nghiệp hỗ trợ cần có diện tích để xây dựng các khu đô thị, thương mại, bệnh viện, trường học, sân golf… Đây là những điều kiện tiên quyết nếu muốn hút đầu tư từ  các DNNVV Nhật Bản.

Tuy nhiên, theo quy định, các khu công nghiệp của VN không được bố trí nhà ở và kết cấu hạ tầng xã hội. Đây chính là điểm “vênh” giữa hai bên. Trong khi đó, mô hình này tại Thái Lan đã hình thành từ lâu, điển hình là khu công nghiệp-đô thị Amata Nakorn được xây dựng với diện tích 2.400 ha, dân số khoảng 140.000 người và có 550 nhà máy, cách Bangkok khoảng 1 giờ đi làm. Ngoài các nhà máy còn có khu nhà ở, khu tập thể, bệnh viện, nhà hàng, nhà trẻ, sân golf, ngân hàng, viễn thông, trường học cấp 1,2,3… Bên cạnh đó, các nước khác trong khu vực như: Indonesia, Ấn Độ và sắp tới đây là Myanmar đã hình thành các khu đô thị như vậy và thu hút khá nhiều các DNNVV Nhật Bản trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ. Đây là những kinh nghiệm rất tốt để các DN VN có thể nghiên cứu.

Cũng phải nói thêm, tại VN số lượng DN sản xuất linh kiện có thể đáp ứng được nhu cầu của các DN Nhật Bản đầu tư vào VN còn hạn chế. Sự khó khăn trong nội địa hóa linh kiện cũng là một trong những thách thức lớn mà các DN ngành chế tạo Nhật Bản đầu tư vào VN gặp phải. Theo kết quả điều tra JETRO ( đối tượng là các DN Nhật Bản đầu tư ra nước ngoài) tỉ lệ nội địa hóa linh kiện, nguyên vật liệu của các DN Nhật Bản tại VN là 27,8%. Trong khi đó tỉ lệ này ở Thái Lan, Trung Quốc là khoảng 50~60%. Điều này cho thấy tỉ lệ nội địa hóa của VN còn rất thấp, hơn thế trong số đó chỉ có 45% là mua từ các DN trong nước. Vì vậy, để VN có thể vượt qua được sự cạnh tranh quốc tế như là một cứ điểm sản xuất và xuất khẩu trong tương lai thì phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ là việc làm không thể thiếu. Đối với các DN Nhật Bản việc đảm bảo sự nội địa hóa ổn định và tăng cường năng lực cạnh tranh về giá cả, thì việc khai thác các DN địa phương là thách thức quan trọng nhất.

Các chuyên gia cho rằng, để phát huy những lợi thế của hội nhập kinh tế khu vực, VN cần tăng cường sức cạnh tranh bằng cách đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp phụ trợ và xây dựng các khu công nghiệp với cơ sở hạ tầng đồng bộ. Bên cạnh đó, VN cần xác định tầm nhìn và quy hoạch, chuẩn bị các điều kiện về môi trường pháp lý và nhân lực, các điều kiện về hạ tầng cơ sở… Đây chính là một trong những “chìa khóa” quan trọng để thu hút các DNNVV Nhật Bản trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ vào VN trong thời gian tới.

Cơ hội XK của DN Việt

Theo các chuyên gia kinh tế, với những hỗ trợ từ hai Chính phủ VN và Nhật Bản, không chỉ là “địa chỉ đỏ” để các DNNVV Nhật Bản đầu tư mà các DN XK của VN cũng đang có nhiều cơ hội XK sang thị trường Nhật. Đơn cử, với Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA), thuế suất bình quân đối với hàng VN XK vào Nhật Bản sẽ giảm dần xuống 2,8% và ngược lại thuế suất bình quân đối với hàng nhập khẩu từ Nhật Bản vào VN sẽ giảm dần xuống còn 7% vào năm 2018. Đặc biệt, trong bối cảnh các thị trường Mỹ, EU…đang ngày một khó khăn do các rào cản thương mại thì thị trường Nhật đang là một điểm đến hấp dẫn cho hàng hóa VN.

Hiện nay, có rất nhiều mặt hàng XK của VN có thể vào được thị trường Nhật, đặc biệt là các mặt hàng là thế mạnh của VN như: trái cây, tôm đông lạnh, hải sản chế biến, gạo, dệt may, đồ gỗ... Hiện nay, nhiều mặt hàng XK của VN vào Nhật hiện chỉ chịu mức thuế suất 0-5%. Nhiều thuận lợi là vậy, song thực tế hàng hóa VN vào Nhật cũng chưa tương xứng với tiềm năng, tổng kim ngạch XK của VN vào Nhật cũng mới chỉ chiếm 1,8% so với tổng lượng hàng hóa Nhật nhập khẩu hiện nay.

Nguyên nhân là do các mặt hàng của VN chất lượng còn chưa cao, trong khi Nhật lại nổi tiếng là thị trường khó tính. Vì vậy, muốn đẩy mạnh XK vào thị trường Nhật Bản, các DNVN cần tập trung sản xuất hàng hóa chất lượng...

Với sự đồng thuận, nhất trí cao từ phía hai Chính phủ VN và Nhật Bản trong việc hỗ trợ hai cộng đồng DN, có thể tin tưởng rằng hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa VN và Nhật Bản sẽ tăng mạnh trong thời gian tới.