CEO của hãng sữa Fonterra - Theo Spierings - mới đây từng thừa nhận giá sữa bột
đang ở mức quá cao và có nguy cơ làm tổn thương đến ngành công nghiệp sữa, song
tại thị trường VN những tháng cuối năm này có thể sẽ phải tiếp tục nhận một đợt
tăng giá nữa chốt sổ cuối năm.
Theo chuyên gia giá cả Ngô Trí Long, Thông tư 30 mới chỉ chuẩn hóa lại tên gọi thuộc diện quản lý giá của Nhà nước bao gồm cả sữa và thực phẩm dinh dưỡng nằm trong diện kiểm soát về giá. Còn thực chất để kiểm soát được triệt để và hiệu quả giá sữa, Nhà nước sẽ còn cần phải sử dụng nhiều biện pháp và công cụ khác. Nếu không, giá sữa vẫn có cách để leo thang bất chấp quy định của Nhà nước.
Khó quản giá chỉ bằng... biện pháp hành chính
Theo ông Long, việc ban hành Thông tư 30, theo ông Long, mới chỉ dừng ở việc quy định cụ thể trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng. Còn cơ chế bình ổn giá vẫn phải phụ thuộc vào điều kiện thực tế. Các DN vẫn được phép tăng giá nếu có báo cáo giải trình cụ thể. Ví dụ như: DN có thể "vin" vào nhiều cớ, như: thay đổi mẫu mã, bao bì, lương thưởng, giá nguyên vật liệu, chi phí tiếp thị… để đòi được tăng giá sữa. Do vậy, nếu không kiểm tra nghiêm túc và kiểm tra được chi phí kinh doanh của DN thì cũng không xử được việc tăng giá sữa bất hợp lý. Và nếu chỉ quản lý giá theo cách đăng ký thì vẫn chưa thể giải quyết được sự tăng giá bất hợp lý. Vì các DN có thể kê khai giá sữa nhập cao để "lách" mà cơ quan hải quan khó xử lý được. Nếu không cẩn thận thì tới đây, giá sữa nhập khẩu sẽ trở nên "loạn xạ" không kém giá sữa bán lẻ thời gian qua.
Thực tế, nhiều năm qua, các sản phẩm sữa dành cho trẻ từ 6 tuổi trở xuống đã liên tục tăng giá với tốc độ “phi mã”, dù đã được đưa vào danh mục hàng hóa phải kê khai giá từ năm 2007. Đã có những thống kê cho thấy giá các sản phẩm này đã tăng khoảng 30 lần trong 6 năm. Như vậy, trung bình cứ hơn 2 tháng, giá sữa lại tăng 1 lần.
“Chuyện quản lý giá sữa suốt một thời gian dài chẳng khác nào “ném đá ao bèo”. Song, rõ ràng nếu loại trừ các yếu tố bên ngoài như giá nguyên liệu, tỉ giá, chi phí kinh doanh… thì đa phần những lần tăng giá sữa đều là do DN lợi dụng kẽ hở của pháp luật, nhất là với sữa nhập khẩu” – một chuyên gia nhận xét.
Chuyên gia này cho biết, Thông tư 104/2008 của Bộ Tài chính đã quy định trong vòng 15 ngày liên tục, sữa không được tăng giá 20% nhưng hiện nay, DN thường để sau khoảng thời gian này mới tăng giá. Vì vậy mà liên tục nhiều năm, giá sữa tăng vài lần mỗi năm nhưng các cơ quan quản lý không thể kiểm soát được, vì DN vẫn tuân thủ đúng quy định của Pháp lệnh Giá. “Đây chính là kẽ hở của những quy định về quản lý giá, không đơn thuần chuyện sữa thay đổi tên gọi là nguyên nhân để các cơ sở lách luật tăng giá như nhiều người vẫn nói” – chuyên gia này khẳng định.
Còn theo ông Vũ Vinh Phú - Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội “Thị trường sữa bột cho trẻ em hiện có tới 200 nhà nhập khẩu, phân phối nhưng hầu hết đều thuộc các hãng nước ngoài, chiếm đến 80%. Nhìn vào bức tranh thị trường, NTD cũng có thể thấy sữa đang bị thao túng bởi một số “ông lớn” chiếm thị phần cao” - ông Phú khẳng định.
Trong khi đó, theo ông Phú, hiện nay, khi các quy định kiểm soát giá sữa dù có hiệu lực nhưng đây cũng chỉ là những biện pháp hành chính, chưa phải giải pháp thị trường nên tính khả thi và hiệu quả sẽ khó như mong muốn. “Chúng ta không thiếu quy định, thực tế đã có rất nhiều công cụ để kiểm soát giá sữa cũng như hoạt động kinh doanh sữa; đội ngũ thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, các cơ quan hải quan… đều có thể cung cấp bảng tổng hợp giá sữa tại các nước, từ đó có thể so sánh và tìm ra sự bất hợp lý của giá sữa ở ta. Vấn đề là các cơ quan quản lý nhà nước sử dụng những công cụ đó thế nào. Thị trường sữa cần được quản lý bằng những giải pháp mang tính thị trường, chứ không phải chỉ là kê khai giá” – ông Phú phân tích.
Cần kiểm soát từ chi phí gốc
Bộ Công Thương cho rằng khi đưa các sản phẩm ngoài vòng kiểm soát vào danh mục những mặt hàng sữa và sản phẩm sữa ban hành, chịu sự quản lý của Luật Giá, chắc chắn các đơn vị kê khai không đúng với cơ cấu giá sẽ được hạn chế. DN nào kê khai không hợp lý sẽ bị yêu cầu điều chỉnh. Tuy nhiên, việc tăng giá sữa cứ đến hẹn lại lên theo chu kỳ, ngay cả trước và sau thời điểm ngày 20/11/2013 (thời điểm sữa vào danh mục hàng bình ổn có hiệu lực) , được các DN hợp thức hóa bằng hàng chục lý do như giá nhập khẩu, thuế suất tăng cao, biến động lãi vay…
Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, cơ quan đứng đầu về kiểm soát giá là Cục Quản lý giá - Bộ Tài chính phải có biện pháp kiểm soát chặt chẽ chi phí của DN, không được tùy tiện đưa chi phí bất hợp lý vào giá thành khiến NTD thiệt thòi. Ông Long cho rằng, khi đã đưa các loại sữa vào danh mục bình ổn thì chức năng của Cục Quản lý giá là phải kiểm tra rõ chi phí đầu vào, xem hóa đơn chứng từ, so sánh giá các nước..., khắc phục hiện tượng DN khai báo chi phí một chiều, không được kiểm soát hoặc kiểm soát lỏng lẻo. “Yêu cầu DN kê khai giá chỉ là một phần, vấn đề là vai trò giám sát, quản lý của cơ quan kiểm soát giá chưa được làm tròn” - ông Long nhìn nhận.
Với việc Bộ Tài chính tiếp tục ban hành Công văn số 16665/BTC-QLG ngày 2/12/2013 gửi các Sở Tài chính cùng các đơn vị thuộc hệ thống Thuế, Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương yêu cầu các đơn vị tăng cường triển khai thực hiện việc quản lý giá sữa của các DN sản xuất, kinh doanh sữa trên địa bàn tỉnh, thành phố, người tiêu dùng có quyền hy vọng, năm 2014 – năm con ngựa - giá sữa sẽ được... “ghìm cương”. Tất nhiên, kỳ vọng về việc giá sữa điều chỉnh “trở về” giá thực – thấp hơn giá hiện nay có lẽ là điều... không tưởng.
Khó quản giá chỉ bằng... biện pháp hành chính
Theo ông Long, việc ban hành Thông tư 30, theo ông Long, mới chỉ dừng ở việc quy định cụ thể trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng. Còn cơ chế bình ổn giá vẫn phải phụ thuộc vào điều kiện thực tế. Các DN vẫn được phép tăng giá nếu có báo cáo giải trình cụ thể. Ví dụ như: DN có thể "vin" vào nhiều cớ, như: thay đổi mẫu mã, bao bì, lương thưởng, giá nguyên vật liệu, chi phí tiếp thị… để đòi được tăng giá sữa. Do vậy, nếu không kiểm tra nghiêm túc và kiểm tra được chi phí kinh doanh của DN thì cũng không xử được việc tăng giá sữa bất hợp lý. Và nếu chỉ quản lý giá theo cách đăng ký thì vẫn chưa thể giải quyết được sự tăng giá bất hợp lý. Vì các DN có thể kê khai giá sữa nhập cao để "lách" mà cơ quan hải quan khó xử lý được. Nếu không cẩn thận thì tới đây, giá sữa nhập khẩu sẽ trở nên "loạn xạ" không kém giá sữa bán lẻ thời gian qua.
Thực tế, nhiều năm qua, các sản phẩm sữa dành cho trẻ từ 6 tuổi trở xuống đã liên tục tăng giá với tốc độ “phi mã”, dù đã được đưa vào danh mục hàng hóa phải kê khai giá từ năm 2007. Đã có những thống kê cho thấy giá các sản phẩm này đã tăng khoảng 30 lần trong 6 năm. Như vậy, trung bình cứ hơn 2 tháng, giá sữa lại tăng 1 lần.
“Chuyện quản lý giá sữa suốt một thời gian dài chẳng khác nào “ném đá ao bèo”. Song, rõ ràng nếu loại trừ các yếu tố bên ngoài như giá nguyên liệu, tỉ giá, chi phí kinh doanh… thì đa phần những lần tăng giá sữa đều là do DN lợi dụng kẽ hở của pháp luật, nhất là với sữa nhập khẩu” – một chuyên gia nhận xét.
Chuyên gia này cho biết, Thông tư 104/2008 của Bộ Tài chính đã quy định trong vòng 15 ngày liên tục, sữa không được tăng giá 20% nhưng hiện nay, DN thường để sau khoảng thời gian này mới tăng giá. Vì vậy mà liên tục nhiều năm, giá sữa tăng vài lần mỗi năm nhưng các cơ quan quản lý không thể kiểm soát được, vì DN vẫn tuân thủ đúng quy định của Pháp lệnh Giá. “Đây chính là kẽ hở của những quy định về quản lý giá, không đơn thuần chuyện sữa thay đổi tên gọi là nguyên nhân để các cơ sở lách luật tăng giá như nhiều người vẫn nói” – chuyên gia này khẳng định.
Còn theo ông Vũ Vinh Phú - Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội “Thị trường sữa bột cho trẻ em hiện có tới 200 nhà nhập khẩu, phân phối nhưng hầu hết đều thuộc các hãng nước ngoài, chiếm đến 80%. Nhìn vào bức tranh thị trường, NTD cũng có thể thấy sữa đang bị thao túng bởi một số “ông lớn” chiếm thị phần cao” - ông Phú khẳng định.
Trong khi đó, theo ông Phú, hiện nay, khi các quy định kiểm soát giá sữa dù có hiệu lực nhưng đây cũng chỉ là những biện pháp hành chính, chưa phải giải pháp thị trường nên tính khả thi và hiệu quả sẽ khó như mong muốn. “Chúng ta không thiếu quy định, thực tế đã có rất nhiều công cụ để kiểm soát giá sữa cũng như hoạt động kinh doanh sữa; đội ngũ thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, các cơ quan hải quan… đều có thể cung cấp bảng tổng hợp giá sữa tại các nước, từ đó có thể so sánh và tìm ra sự bất hợp lý của giá sữa ở ta. Vấn đề là các cơ quan quản lý nhà nước sử dụng những công cụ đó thế nào. Thị trường sữa cần được quản lý bằng những giải pháp mang tính thị trường, chứ không phải chỉ là kê khai giá” – ông Phú phân tích.
Cần kiểm soát từ chi phí gốc
Bộ Công Thương cho rằng khi đưa các sản phẩm ngoài vòng kiểm soát vào danh mục những mặt hàng sữa và sản phẩm sữa ban hành, chịu sự quản lý của Luật Giá, chắc chắn các đơn vị kê khai không đúng với cơ cấu giá sẽ được hạn chế. DN nào kê khai không hợp lý sẽ bị yêu cầu điều chỉnh. Tuy nhiên, việc tăng giá sữa cứ đến hẹn lại lên theo chu kỳ, ngay cả trước và sau thời điểm ngày 20/11/2013 (thời điểm sữa vào danh mục hàng bình ổn có hiệu lực) , được các DN hợp thức hóa bằng hàng chục lý do như giá nhập khẩu, thuế suất tăng cao, biến động lãi vay…
Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, cơ quan đứng đầu về kiểm soát giá là Cục Quản lý giá - Bộ Tài chính phải có biện pháp kiểm soát chặt chẽ chi phí của DN, không được tùy tiện đưa chi phí bất hợp lý vào giá thành khiến NTD thiệt thòi. Ông Long cho rằng, khi đã đưa các loại sữa vào danh mục bình ổn thì chức năng của Cục Quản lý giá là phải kiểm tra rõ chi phí đầu vào, xem hóa đơn chứng từ, so sánh giá các nước..., khắc phục hiện tượng DN khai báo chi phí một chiều, không được kiểm soát hoặc kiểm soát lỏng lẻo. “Yêu cầu DN kê khai giá chỉ là một phần, vấn đề là vai trò giám sát, quản lý của cơ quan kiểm soát giá chưa được làm tròn” - ông Long nhìn nhận.
Với việc Bộ Tài chính tiếp tục ban hành Công văn số 16665/BTC-QLG ngày 2/12/2013 gửi các Sở Tài chính cùng các đơn vị thuộc hệ thống Thuế, Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương yêu cầu các đơn vị tăng cường triển khai thực hiện việc quản lý giá sữa của các DN sản xuất, kinh doanh sữa trên địa bàn tỉnh, thành phố, người tiêu dùng có quyền hy vọng, năm 2014 – năm con ngựa - giá sữa sẽ được... “ghìm cương”. Tất nhiên, kỳ vọng về việc giá sữa điều chỉnh “trở về” giá thực – thấp hơn giá hiện nay có lẽ là điều... không tưởng.
Ông Nguyễn Xuân Chiến - Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương): Sẽ hạn chế tăng giá
Khi đưa sữa và các sản phẩm từ sữa vào diện phải quản lý giá của Nhà nước, thì chắc chắn những DN kê khai giá không đúng với cơ cấu giá sẽ được hạn chế. Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng sẽ phối hợp với Bộ Tài Chính kiểm tra việc tăng giá của các DN kinh doanh sữa thuộc diện phải kê khai giá, nếu không phù hợp, liên bộ sẽ yêu cầu các DN điều chỉnh theo đúng quy định.
Ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính): Kiểm soát giá sữa nhập khẩu không dễ
Quảng cáo
Có một thực tế là việc đối chiếu để kiểm soát giá sữa nhập khẩu không hề dễ dàng. Các dòng sữa ở các nước khác nhau, hàm lượng khác nhau, đặc biệt là thị hiếu khách hàng khác nhau nên khó có độ tương thích để so sánh giá. Hơn nữa, sữa nhập khẩu do bản thân Cty mẹ cung cấp. Khai thác dữ liệu từ Cty mẹ là rất khó.
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long:
Xác định chi phí hợp lý
Thông tư 30 mới chỉ chuẩn hóa lại tên gọi thuộc diện quản lý giá của Nhà nước gồm cả sữa và thực phẩm dinh dưỡng nằm trong diện kiểm soát về giá, còn cơ chế bình ổn giá vẫn phải phụ thuộc điều kiện thực tế. Các DN vẫn có thể tìm cách “lách luật” và đưa ra các lý do để tăng giá sữa. Vì vậy, các cơ quan quản lý cần kiểm soát chặt chẽ chi phí kinh doanh của DN để xác định giá sữa hợp lý chưa.
Theo Phương Nam
Diendandoanhnghiep
