“Siết” quản lý thủ tục hải quan điện tử

Qua rà soát và đánh giá thực tế triển khai chính thức thủ tục hải quan điện tử 6 tháng đầu năm 2013, ngành hải quan đã phát hiện một số tồn tại, hạn chế ảnh hưởng đến công tác quản lí nhà nước về hải quan.

Theo Hải quan TPHCM, vấn nạn nổi cộm là DN lợi dụng luồng Xanh để khai khống trốn thuế. Nó không chỉ xảy ra ở hải quan TP HCM mà còn là mối lo của các cục Hải quan địa phương khác. Cụ thể, khi làm thủ tục hải quan điện tử, DN sẽ khai nhiều tờ khai (tờ khai ảo) cho 1 lô hàng để thăm dò kết quả phân luồng của hệ thống. Nếu lô hàng được phân luồng Xanh DN sẽ đăng kí chính thức và tiếp tục làm các thủ tục để thông quan. Trường hợp bị phân luồng Đỏ (phải kiểm tra thực tế hàng hóa) DN sẽ hủy tờ khai.  Ngoài ra, một số DN còn làm dịch vụ đăng ký mẫu tờ khai HQĐT nhưng không trực tiếp giao nhận, vận chuyển hàng hóa, không chịu trách nhiệm về hàng hóa xuất khẩu.

Theo Cục Hải quan Hải Phòng, ngoài vấn nạn trên, tại Cục này còn xảy ra trường hợp gian lận qua giá. DN thường khai giá thấp; khai sai chất liệu, thành phần, phẩm cấp hàng hóa để giảm trị giá tính thuế. Nhiều DN còn cố tình “nhập nhèm” khi khai báo không rõ năm sản xuất (model) của hàng hóa nhập khẩu khiến cơ quan Hải quan gặp rất nhiều khó khăn trong tìm kiếm thông tin xác định trị giá tính thuế… Trong khi đó, tại Cục Hải quan Đồng Nai, lợi dụng việc truyền và xử lý dữ liệu không đồng bộ giữa các đơn vị Hải quan hoặc giữa các bộ phận trong một đơn vị, một số DN còn tìm cách làm giả tờ khai, con dấu, chữ ký của Hải quan để vận chuyển hàng hóa ra khỏi khu vực giám sát hải quan. Bên cạnh đó, một số DN còn kết xuất dữ liệu điện tử để in tờ khai xuất trình với cơ quan Hải quan với các chi tiết hàng hóa nhập khẩu được chỉnh sửa khác với hệ thống nhằm gian lận, trốn thuế, né tránh sự quản lý chuyên ngành... Ngoài ra, DN có thể lợi dụng kẽ hở trong quá trình tổ chức thực hiện TTHQĐT khi hệ thống tự động phân luồng theo quản lý rủi ro để hủy tờ khai hoặc phát sinh hành vi "tự ý phá niêm phong hải quan" đối với các trường hợp phải kiểm tra thực tế…

Để hạn chế và ngăn chặn các hành vi gian lận trên, gần đây, Bộ Tài chính đã có công văn hướng dẫn Cục Hải quan các tỉnh, thành phố tăng cường quản lý chống vi phạm lợi dụng hải quan điện tử.

Cụ thể, về việc khai và nộp tờ khai hải quan đối với hàng hóa XK, người khai hải quan phải khai và nộp tờ khai hải quan đối với hàng hóa XK sau khi tập kết hàng hóa XK tại các địa điểm theo quy định và thông báo thời gian dự kiến đóng container, xếp hàng lên phương tiện vận tải cho cơ quan hải quan. Địa điểm tập kết hàng hóa phải là: Khu vực cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không quốc tế, ICD, kho ngoại quan, kho CFS, địa điểm kiểm tra hàng hóa tập trung, địa điểm kiểm tra hàng hóa XK tại biên giới, kho, bãi tập kết hàng hóa XK của DN được cơ quan hải quan công nhận đủ điều kiện giám sát hải quan (kho, bãi tập kết hàng hóa phải có tường rào ngăn cách, có cổng, cửa để khóa, niêm phong và có camera theo dõi).

Bên cạnh đó, khi khai địa địa điểm tập kết hàng hóa XK, DN phải khai vào ô 29 (ô ghi chép khác) trên tờ khai hải quan XK và áp dụng đối với các tờ khai phát sinh từ ngày 1/4/2014.

Đối với hàng hóa XK thuộc đối tượng được miễn kiểm tra thực tế theo quy định của pháp luật khi chuyển cửa khẩu, Chi cục Hải quan ngoài cửa khẩu phải đối chiếu số hiệu container, số phương tiện vận tải và tình trạng bên ngoài của phương tiện chứa hàng để lập biên bản bàn giao đối với hàng hóa XK được tập kết tại các khu vực thuộc địa bàn hoạt động hải quan như: Khu vực cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không quốc tế, ICD, kho ngoại quan, kho CFS, địa điểm kiểm tra hàng hóa tập trung, địa điểm kiểm tra hàng hóa XK tại biên giới thì lập biên bản bàn giao hàng hóa XK chuyển cửa khẩu.

Đối với hàng hóa XK tập kết tại kho, bãi của DN thì DN phải tự chịu trách nhiệm đưa hàng hóa đến cửa khẩu xuất để xuất trình cho Chi cục Hải quan cửa khẩu xuất.

Khi tiếp nhận hàng hóa XK chuyển cửa khẩu miễn kiểm tra thực tế hàng hóa chuyển đến, chi cục hải quan cửa khẩu thực hiện việc đối chiếu số hiệu container/số hiệu phương tiện vận tải với các nội dung trong hồ sơ hải quan, biên bản bàn giao hàng hóa (nếu có) do chi cục hải quan ngoài cửa khẩu chuyển đến và thực hiện giám sát hàng hóa cho đến khi xuất hết theo đúng quy định.

Ngoài ra, Tổng cục Hải quan cũng đang hoàn thiện dự thảo quyết định sửa đổi, bổ sung Quyết định 3046/QĐ-TCHQ về quy trình thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa XNK thương mại. Theo đó, chi cục trưởng chi cục Hải quan nơi thực hiện thủ tục hải quan điện tử có trách nhiệm tổ chức triển khai, giám sát việc thực hiện của công chức ở các bước trong quy trình đảm bảo đúng quy định, theo nguyên tắc: Chỉ thực hiện đối với luồng Xanh và luồng Xanh có điều kiện khi phát hiện hoặc có đủ cơ sở xác định lô hàng vi phạm các quy định về quản lí thuế, hải quan, chính sách quản lí XNK đối với hàng hóa XNK...