Quản lý thương nhân nước ngoài thu mua nông sản: “Mất bò mới lo làm chuồng”

Nhiều thương nhân nước ngoài, trong đó chủ yếu là người Trung Quốc sang theo dạng
đi du lịch thu mua nông sản tận gốc rồi vận chuyển qua đường tiểu ngạch

Được ít, mất nhiều

Thực tế, hoạt động thu mua nông sản của TNNN cũng đã đem lại một số mặt tích cực là góp phần tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp, nhất là các nông sản có sản lượng lớn và thời vụ thu hoạch ngắn, tạo việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, mặt tiêu cực của hiện tượng này thì khá nhiều như: gây ảnh hưởng (thậm chí phá vỡ) các quy hoạch vùng nguyên liệu và công nghiệp chế biến; gây bất ổn thị trường; tác động xấu đến môi trường, làm cạn kiệt nguồn tài nguyên do đánh bắt, nuôi trồng, khai thác, tận thu trong thời gian ngắn và gây thiệt hại lớn với người sản xuất.

Hoạt động rầm rộ của thương nhân nước ngoài đã làm cho nhiều nhà máy bị mất nguồn nguyên liệu (do dân không bán cho), hoạt động cầm chừng. Chưa kể, còn nhiều nông dân đổ xô đi nuôi, trồng các giống cây, con theo “đơn hàng ngoại” cấp tốc. Thủ đoạn của các thương nhân này là khi lượng hàng hóa còn ít thì họ mua giá cao, đến khi nhiều hàng thì họ hạ giá hoặc mua “gối đầu” rồi quỵt nợ như việc bán cua của người dân ở Cà Mau vừa qua.

Không chỉ ép giá, một số thương nhân nước ngoài còn có hành vi gian lận như yêu cầu người nông dân trộn gạo trắng với gạo thơm để họ có thể tăng lợi nhuận. Những hành vi này đã vi phạm pháp luật VN, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của nhiều người nông dân, cũng như gây bức xúc trong dư luận.

Những bài học đau lòng mà rất nhiều nông dân phải gánh chịu khi phá bỏ đi hàng loạt diện tích đất trồng cây nông nghiệp, công nghiệp gắn bó nhiều đời để chạy theo thị trường. Cuối cùng “mất cả trì lẫn chài”. Hoa màu trồng ra không ai mua hoặc bị ép giá đến mức gần như cho không.

Giải pháp đồng bộ

Tất cả hậu quả mà những người nông dân được cho là “nghèo hèn” phải gánh chịu đều được đổ lỗi do lòng tham, kém hiểu biết, chỉ biết lợi trước mắt… Hoặc xa hơn một chút là lỗi của nhiều thương nhân trong nước tiếp tay để TNNN lũng đoạn thị trường. Đáng buồn là những cơ quan quản lý nhà nước, hưởng lương ngân sách để giúp người dân và xã hội ổn định cuộc sống thì khi xảy ra chuyện lại chưa thể hiện rõ vai trò và trở thành những người... vô can dù hiện tượng TNNN lũng đoạn thị trường, gây thiệt hại cho nông dân và nhiều hệ lụy đằng sau không phải mới xảy ra mà đã kéo dài khá nhiều năm. Các bộ “thi nhau” đổ lỗi: nào là do bộ Công Thương quản lý thị trường không tốt, Bộ LĐ-TBXH quản lý về lao động nước ngoài chưa tốt, Bộ Công an chưa nghiêm về vấn đề xuất nhập cảnh…

Theo các chuyên gia, VN đã hội nhập và trở thành một bộ phận của thị trường thế giới, từng người nông dân đến mỗi DN đều phải hoạt động và phát triển dựa vào cái thị trường đầy biến động này. Trách nhiệm dẫn dắt thị trường, quản lý xã hội của mỗi cơ quan cũng phải nhanh nhạy và cập nhật.

Theo ông Võ Văn Quyền - Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), Bộ Công Thương đang tiến hành hoàn thiện dự thảo thông tư hướng dẫn quy định hoạt động thương mại của TNNN. Nội dung nhấn mạnh vào việc phân loại TNNN với các điều kiện khi tham gia mua bán hàng hóa, xuất nhập khẩu, có cả chế tài xử lý các trường hợp mua bán trái phép…

Để giải quyết tận gốc vấn đề trên, các chuyên gia cho rằng, cần có những giải pháp mang tính căn cơ và đồng bộ. Bên cạnh việc đẩy mạnh tuyên truyền cho nông dân hiểu về cách tổ chức sản xuất kinh doanh của cơ chế thị trường, Bộ Công Thương cũng cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại nhằm tạo ra nhiều thị trường tiêu thụ sản phẩm nông sản của VN, khắc phục tình trạng lệ thuộc vào một thị trường lớn để rồi bị ép giá, lũng đoạn thị trường. Ngoài ra, các biện pháp tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường cũng giúp DN mở rộng hệ thống phân phối gần hơn và mang lại lợi ích lớn hơn với nông dân cũng cần được tính đến.

Về phía Bộ Công an cần tăng cường quản lý về hoạt động xuất nhập cảnh, kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, thậm chí có thể dùng các biện pháp mạnh tay như trục xuất và cấm nhập cảnh những lần sau. Còn Bộ LĐ-TBXH cần tăng cường quản lý công tác sử dụng người lao động nước ngoài tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật. Các hình thức núp bóng lao động nước ngoài, hay bằng con đường du lịch để tiến hành hoạt động thương mại trái phép... đều phải xử lý quyết liệt.