Ngân hàng “đi đêm” lãi suất: Thị trường “ngầm” không kiểm soát?

Trong cáo trạng lần 1 về vụ án ông Nguyễn Đức Kiên ("bầu Kiên") và nhóm cổ đông tại ACB, cơ quan điều tra xác định: tính từ tháng 5/2005 - 9/2011 đã "bơm" tới 130.784 tỷ đồng và hơn 81,2 triệu USD vào 29 ngân hàng.

Mức lãi suất "đi đêm" dao động từ 8,5 - 27%/năm (với VND) và từ 3 - 6%/năm (với USD). Mức lãi suất này cao hơn nhiều mức trần lãi suất quy định của NHNN ở từng thời điểm. Dĩ nhiên, NHNN nghiêm cấm ngân hàng "đi đêm" lãi suất vì nguy cơ gây hỗn loạn thị trường, đẩy lãi suất cho vay lên quá cao.

Theo cơ quan điều tra, hàng loạt ngân hàng lớn, nhỏ đã phải huy động vốn vượt trần từ ACB, như: Agribank, BIDV, Vietinbank, Techcombank, Eximbank, Sacombank, VPbank, SHB, Tienphongbank, MBbank, DongAbank, GPBank, BacAbank, KienLongbank…

Trong đó, có gần 719 tỷ đồng ACB gửi vào Ngân hàng Vietinbank chi nhánh TP. HCM, đã bị cán bộ ngân hàng chiếm đoạt.

Chiêu thức của ACB là ủy thác cho nhân viên và 4 doanh nghiệp đem tiền gửi vào các ngân hàng, nhằm hưởng lãi suất cao vượt trần. Chủ trương gửi tiền vào ngân hàng khác đã được Hội đồng quản trị  ACB thông qua, nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí vốn đã huy động, kiếm lợi nhuận cao, bù đắp chi phí...

Suốt 6 năm gửi tiền cho các ngân hàng, ACB đã thu về gần 6.278 tỷ đồng và 1,88 triệu USD tiền lãi. Riêng số tiền lãi chênh lệch vượt trần lãi suất quy định là 258,4 tỷ đồng.

Lãi suất tiền gửi vượt trần lên tới 11 - 27%/năm, được cho là thời kỳ huy động vốn "đắt đỏ" nhất. Nhưng nhờ đó, ACB đã thu hơn 1.586 tỷ đồng và 1,2 triệu USD tiền lãi, đóng góp đáng kể vào lợi nhuận chung.

Tuy nhiên, điều chưa được làm rõ là khoản tiền chênh lệch cả trăm tỷ đồng này có được hạch toán đầy đủ không hay chảy vào những túi nào khác? Ai đã chiếm hưởng những khoản tiền lời bất chính cũng cần được xác định và xử lý theo quy định?

Từ vụ việc tại ACB, một điều nhận thấy rõ là các ngân hàng chấp nhận trả lãi suất cao ngất ngưởng, thậm chí tới 27%/năm để huy động tiền gửi thì hẳn thanh khoản "có vấn đề". Bởi lãi suất cho vay trên thị trường, tính cả "phí bôi trơn", theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp cũng chỉ tới 25 - 27%/năm. Vậy thì ngân hàng nào chấp nhận huy động và cho vay cùng mức lãi suất để chịu lỗ sao?

Theo các chuyên gia ngân hàng, ở giai đoạn này, ngân hàng chịu nhiều áp lực cùng một lúc, như phải tín dụng tăng trưởng cao, chạy đua tăng vốn pháp định, tăng tổng tài sản, vốn đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro cao…

Trong khi đó, việc thu hút tiền gửi rất khó khăn, nhất là trong tình cảnh tiền dồn về một số ngân hàng (như ACB). Hay hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, nợ xấu khó thu hồi đã ảnh hưởng lớn đến cân đối nguồn vốn. Do đó, thanh khoản ở nhiều ngân hàng rất căng thẳng. Ngay chính Agribank, nhà băng lớn nhất trong khối ngân hàng quốc doanh, đã có thời điểm phải vay khẩn cấp 5.000 tỷ của ngân hàng Nhà nước để cân đối thanh khoản.

"Giải quyết thanh khoản căng thẳng" là yêu cầu cấp bách của ngân hàng. Trước năm 2011, chưa có quy định cấm ngân hàng ủy thác vốn cho cá nhân gửi tiền vào tổ chức khác. Do đó, các ngân hàng vẫn nhận tiền gửi của nhau, hoạt động như một thị trường liên ngân hàng "ngầm", chỉ có điều khác là không chịu sự quản lý của ngân hàng Nhà nước. Trên thị trường này, nguyên tắc "lãi suất thỏa thuận" được áp dụng và ngân hàng nào muốn vay được tiền thì phải chi lãi hấp dẫn.

Trước thời điểm bị khởi tố, bắt giam, ông Trần Xuân Giá, cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị ACB, đã từng phát biểu trên báo rằng chính ngân hàng ACB đã có công lớn trong việc hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng khác. Bởi có thời điểm, ACB đã gửi tiền, cho vay liên ngân hàng với quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng.

Khi "công" chưa được ghi nhận thì tội đã định danh, đó là cáo buộc các thành viên Hội đồng quản trị, ban lãnh đạo ACB về tội "Cố ý làm trái quy định". Cả dàn lãnh đạo cấp cao của ACB bị bắt để điều tra các sai phạm liên quan đến hành vi ủy thác gửi tiền vào ngân hàng khác…

Vậy, khi nào 22 ngân hàng "đi đêm" lãi suất khác sẽ bị xét xử vì vi phạm quy định huy động vốn?