Theo Tổng giám đốc ILO Guy Ryder,
trái ngược với tình hình trên toàn cầu, ở Việt Nam, tiền lương danh
nghĩa trung bình tăng 26,8% mỗi năm trong giai đoạn 2006 - 2010. Ngay cả
khi lạm phát ở mức cao, tiền lương thực tế vẫn tăng 12,6% hàng năm. Tuy
nhiên, tốc độ tăng trưởng tiền lương danh nghĩa và thực tế ở Việt Nam
lại cao hơn tốc độ tăng năng suất lao động ít nhất ba lần.
 |
Tại một số ngành như chế biến thực phẩm, y tế, xây
dựng, vận tải, hóa chất, dệt có tình trạng lao động thiếu hụt kỹ năng
nghiêm trọng. Ảnh: Anh Quân |
Tiễn sĩ Hồ Đức Hùng, Đại học Kinh tế TP HCM cho rằng,
năng suất lao động của lao động Việt Nam hiện thấp hơn Indonesia 10 lần,
Malaysia 20 lần, Thái Lan 30 lần, Nhật Bản tới 135 lần.
Trong
một khảo sát nghiên cứu giữa Viện Khoa học lao động và xã hội với tập
đoàn Manpower tại 6.000 doanh nghiệp thuộc 9 lĩnh vực kinh tế tại 9
tỉnh, thành ở Việt Nam, các doanh nghiệp đánh giá chất lượng lao động
Việt Nam nằm trong nhóm 10% thấp nhất của khu vực.
Kết quả cũng cho thấy, có một phần tư doanh nghiệp
tham gia khảo sát cho rằng lao động thiếu hiểu biết về công nghệ và khả
năng sáng tạo, 1/5 nhận xét lao động thiếu khả năng thích nghi với công
nghệ mới, 1/3 doanh nghiệp không tìm được lao động có kỹ năng mà họ cần.
Trong khi đó, có 2/5 giám đốc điều hành gặp khó khăn trong tuyển dụng
lao động.
Tại một số ngành như chế biến thực phẩm, y tế, xây
dựng, vận tải, hóa chất, dệt có tình trạng lao động thiếu hụt kỹ năng
nghiêm trọng. Lợi thế về chi phí nhân công thấp tại Việt Nam đang dần
mất đi sức hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài.
Theo ông Trần
Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nguyên nhân của năng suất
lao động thấp chính là sự mâu thuẫn giữa mô hình tăng trưởng kinh tế
hiện tại và chiến lược phát triển nguồn nhân lực. "Phát triển kinh tế
dựa chủ yếu vào công nghệ cao và năng suất lao động đã được đưa vào
chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 10 năm trước đây. Song
sau hơn 10 năm đột phá, chất lượng nguồn nhân lực nước ta vẫn quá thấp.
Năng suất lao động thuộc loại thấp trong khu vực, cơ cấu lại bất hợp
lý", ông Thiên bày tỏ.
Hiện tại, tỷ lệ đóng góp từ nhân lực, trí
tuệ, năng suất lao động, công nghệ vào tăng trưởng ở nước ta chỉ chiếm
28%, so nhiều nước trong ASEAN là 40% và các nước phát triển là 70%.
Tính trung bình năng suất lao động của nước ta năm 2009 quy đổi ra tiền
là 1.459 USD một năm, trong khi người Philippines là 3.606 USD và người
Hàn Quốc là 38.253 USD.
Năm 2011 năng suất lao động của Việt Nam
đã tăng và đạt gần 2.400 USD. Nhưng theo Tổng cục Thống kê, năng suất
này vẫn còn thấp xa so với với Philippines, Indonesia, Thái Lan,
Malaysia, Singapore.
Theo ông Thiên, những kết quả không mấy tốt
đẹp này sau hơn 10 năm quyết tâm đột phá về nguồn nhân lực là do phát
triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế hầu như không đi cùng chiến lược đào
tạo nhân lực. Các chiến lược này không gắn kết với nhau trong tầm nhìn
dài hạn. Với mô hình tăng trưởng hiện nay dựa chủ yếu vào khai thác tài
nguyên, vốn và hệ thống doanh nghiệp nhà nước với giá trị gia tăng từ
tăng trưởng rất thấp, nguồn nhân lực cũng không thể có cơ hội phát
triển.
Dưới góc độ quốc tế, chuyên gia cao cấp về Quan hệ Lao
động của ILO Việt Nam, ông Yoon Youngmo khuyến cáo, tốc độ tăng lương
và mức độ phức tạp ngày một gia tăng của nền kinh tế cũng đồng nghĩa với
việc lương tối thiểu không còn là công cụ hữu ích như trước đây để áp
đặt xu hướng tiền lương cho người lao động được hưởng lương trong nền
kinh tế chính thức.
"Cần phải có các cơ chế quy định lương hữu
hiệu hơn. Những cơ chế này cần tính đến sự phát triển của thị trường lao
động và đảm bảo rằng tăng trưởng lương phải phù hợp với tăng năng suất
lao động", ông Yoon Youngmo nói.
Từ đó đặt ra vấn để tìm được
chiến lược phát triển để vừa sử dụng được nguồn lao động dồi dào hiện
nay, vừa quyết liệt đầu tư dài hạn cho nhân lực công nghệ cao phù hợp
với chiến lược phát triển các ngành kinh tế. Điều rất quan trọng nữa mà
các nhà hoạch định chính sách cần lưu tâm đó là tăng lương mà không tăng
năng suất lao động chắc chắn sẽ làm cho Việt Nam mất đi sức hấp dẫn với
các nhà đầu tư nước ngoài.
(Theo VnEconomy)
