Đó là một nội dung trong Dự thảo Nghị định về thương mại điện tử do Bộ Công thương mới trình lên Thủ tướng Chính phủ.
Thực tế, bán hàng đa cấp đã xuất hiện ở VN hơn 10 năm nay, nhưng hoạt động này đang gây mất lòng tin của người tiêu dùng. Điển hình là các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua thông qua việc mua bán các gian hàng ảo trên mạng giá trị hàng chục triệu USD như Mua bán 24, Tâm Mặt Trời, Cộng đồng Việt... với những mánh dụ dỗ tinh vi, đánh vào tâm lý người tiêu dùng.
Nhiều “lỗ hổng” pháp lý
Số liệu của Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công Thương cho biết, tính đến tháng 9/2012, cả nước có 77 DN được cấp phép tổ chức BHĐC. Trong đó, 23 DN đã ngừng hoạt động, 2 DN bị thu hồi giấy phép.
Thời gian qua, nhiều gian hàng TMĐT quảng cáo các mặt hàng dịch vụ như mua gian hàng ảo trên mạng, suất du lịch, nghỉ dưỡng, du lịch... trong khi hiện nay VN vẫn chưa cho phép đưa các mặt hàng dịch vụ này vào BHĐC. Do vậy, các Cty BHĐC kinh doanh dịch vụ trên đều hoạt động bất hợp pháp, những người tham gia có khả năng chịu những rủi ro rất lớn.
Các DN này vi phạm một phần do các quy định của Luật Cạnh tranh, Nghị định 110/2005 về quản lý hoạt động BHĐC chưa chặt chẽ, bộc lộ không ít kẽ hở khi chỉ áp dụng đối với các hoạt động bán hàng hóa theo phương thức đa cấp mà không điều chỉnh đối với các hoạt động cung ứng dịch vụ theo phương thức đa cấp. Hay nói cách khác, pháp luật hiện hành về cạnh tranh đã bỏ sót không điều chỉnh hoạt động cung ứng dịch vụ đa cấp.
Trong khi đó, Nghị định 57/CP về TMĐT lại không quy định bán hàng đa cấp trong TMĐT. Chính vì điều này nên một số DN đã lợi dụng kẽ hở pháp luật để tiến hành những hoạt động kinh doanh không lành mạnh, gây ảnh hưởng xấu đến TMĐT nói chung và quyền lợi người tiêu dùng nói riêng. Đồng thời, khi xử lý vi phạm của các DN này, các cơ quan nhà nước cũng gặp nhiều khó khăn do chưa có chế tài xử lý đối với hành vi vi phạm trong hoạt động cung ứng dịch vụ đa cấp.
Theo ông Võ Đan Mạch - Phó Chủ tịch Hiệp hội BHĐC VN, theo Nghị định 110/2005 về quản lý hoạt động BHĐC, đây là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa qua nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau, trong đó người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích khác từ việc bán hàng của mình và của người khách trong mạng lưới do người đó tổ chức ra, được DN BHĐC chấp nhận. Đối với DN BHĐC có ký quỹ; có hàng hóa kinh doanh phù hợp trong giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; có chương trình bán hàng và chương trình đào tạo người tham gia… Trong khi đó, các DN kinh doanh trá hình đa cấp thì không thực hiện các điều trên, có một số DN thực hiện chương trình đào tạo người tham gia nhưng không qua đăng ký, xét duyệt…
Số lượng người tham gia bán hàng đa cấp tăng mạnh (Nguồn: Cục Quản lý cạnh tranh)
Không quản thì cấm
Ông Cát Văn Khôi - Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội Thương mại điện tử VN Vecom cho rằng, về bản chất, mô hình bán hàng đa cấp là một mô hình kinh doanh thương mại tốt đã được pháp luật thừa nhận. Tuy nhiên, việc có DN lợi dụng TMĐT kinh doanh đa cấp mà chưa được cấp phép của các cơ quan có thẩm quyền về các hoạt động liên quan đến TMĐT đã gây ảnh hưởng không tốt đến uy tín của TMĐT nói chung và gây tổn thất cho cộng đồng. Do đó, việc cấm bán các gian hàng điện tử thông qua mô hình đa cấp có thể là một giải pháp tốt, làm hạn chế các DN lợi dụng TMĐT, tạo tiền đề cho việc xây dựng cộng đồng TMĐT uy tín, lành mạnh hơn. Việc làm này cũng không ảnh hưởng đến sự phát triển chung của TMĐT hay kinh doanh đa cấp. Các mô hình TMĐT thành công trên thế giới đều phát triển mô hình theo các mô hình TMĐT thực sự. Ở VN cũng có nhiều DN kinh doanh TMĐT thành công đều không phải là các DN kinh doanh đa cấp.
Song, ở một góc độ khác, cũng có ý kiến cho rằng, chúng ta không nên duy trì mãi kiểu tư duy "không quản được thì cấm”. Trong một hội thảo được tổ chức mới đây tại TP HCM lấy ý kiến xoay quanh quy định này, nhiều luật sư cũng thể hiện quan điểm không nên cấm bán hàng đa cấp qua gian hàng điện tử.
Theo ông Hoàng Văn Sơn - ThS Luật học, Trưởng văn phòng luật sư VNC, quy định này sẽ trái với Luật cạnh tranh năm 2004 và Nghị định số 110/NĐ-CP về quản lí hoạt động bán hàng đa cấp. Những tiêu cực xảy ra là do pháp luật chưa quy định hoặc quy định thiếu chặt chẽ chứ không phải vì TMĐT. Thay vì cấm, nên có quy định, DN muốn kinh doanh loại hình này phải kí quỹ một khoản tiền lớn hơn so với quy định tại Nghị định 110, phương thức thanh toán phải qua hệ thống tài khoản tại một tổ chức tín dụng...
