Theo đề án xử lý nợ xấu vừa được NHNN hoàn thành, bên cạnh việc yêu cầu các tổ chức tín dụng (TCTD) chủ động xử lý nợ xấu thông qua tăng cường trích lập dự phòng rủi ro, một trong những giải pháp quan trọng khác là các TCTD phải tích cực thu hồi nợ thông qua xử lý tài sản bảo đảm.
Hiện nay, Nghị định 163 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm và Nghị
định 11 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 163 về giao dịch
bảo đảm, đã có những quy định tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức,
cá nhân trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ.
Tuy nhiên, do chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể cách thức xử lý tài sản
bảo đảm nên các tổ chức, cá nhân gặp nhiều khó khăn, lúng túng trong quá
trình áp dụng. Bên cạnh đó, việc xử lý tài sản bảo đảm phụ thuộc nhiều
vào thái độ hợp tác của bên bảo đảm hoặc bên giữ tài sản bảo đảm; sự hỗ
trợ từ phía các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền...
Thực tế, xử lý tài sản bảo đảm ở các ngân hàng hiện nay có 2 dạng
thường gặp: tài sản bảo đảm là động sản và BĐS. Với tài sản bảo đảm là
động sản mà không phải đăng ký quyền sở hữu (máy móc, dây chuyền sản
xuất...), theo quy định hiện hành chỉ cần căn cứ vào những thỏa thuận
trong hợp đồng tín dụng mà ngân hàng và người vay đã ký kết, ngân hàng
được phép bán qua đấu giá, thu hồi vốn.
Nhưng với tài sản bảo đảm là BĐS, các tài sản này còn phải đăng ký quyền
sở hữu và liên quan đến phạm vi điều chỉnh nhiều bộ luật khác. Nếu
khách hàng không chịu ký vào hợp đồng chuyển nhượng nhà đất cho ngân
hàng thì ngân hàng không bao giờ bán được để thu hồi nợ.
Do vậy, để có thể xử lý được tài sản bảo đảm và thu hồi nợ, bên nhận bảo
đảm thường phải lựa chọn con đường tố tụng. Tuy nhiên, con đường tố
tụng mất nhiều thời gian, thủ tục phức tạp, qua nhiều cấp xét xử với
nhiều quy trình tố tụng... đã ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động kinh
doanh, đầu tư của bên nhận bảo đảm.
Ở nhiều vụ việc, tuy bên nhận bảo đảm thắng kiện, nhưng vẫn không chắc
chắn có thể xử lý được tài sản bảo đảm trên thực tế. Hay việc thị trường
BĐS đi xuống khiến việc bán tài sản bảo đảm cũng trở nên khó khăn, đặc
biệt những tài sản có vấn đề, khiến không thể bán được.
Để tháo gỡ “nút thắt” tài sản bảo đảm trong xử lý nợ xấu, theo chỉ
đạo của Chính phủ, Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến vào dự thảo Thông tư liên
tịch hướng dẫn một số điều về xử lý tài sản bảo đảm. Thông tư này được
kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi cho các TCTD trong việc chủ động xử lý tài sản
bảo đảm và hoàn thiện quy trình, chính sách quản lý nợ, xử lý tài sản
bảo đảm trong nội bộ ngân hàng.
Gỡ được nút thắt này còn góp phần hạn chế nợ xấu của các TCTD, tăng khả
năng thanh khoản tài sản bảo đảm và tạo sự ổn định trong hoạt động tín
dụng. Liên quan đến thu hồi tài sản thế chấp trong trường hợp bên thế
chấp bán, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp, dự thảo thông tư quy
định: Trường hợp bên thế chấp bán, trao đổi, tặng cho tài sản thế chấp
không phải là hàng hóa luân chuyển trong quá trình sản xuất, kinh doanh
mà không có sự đồng ý của bên nhận thế chấp thì bên nhận thế chấp có
quyền thu hồi tài sản thế chấp.
Việc thu hồi tài sản thế chấp được áp dụng đối với cả trường hợp chưa
đến hạn xử lý tài sản bảo đảm. Dự thảo Thông tư cũng hướng dẫn chi tiết,
cụ thể về thủ tục thu giữ tài sản bảo đảm để xử lý và trách nhiệm của
UBND địa phương trong việc hỗ trợ người xử lý tài sản thu giữ tài sản
bảo đảm để xử lý.
Tại Nghị quyết 02, Chính phủ yêu cầu Bộ Tư pháp ban hành thông tư
liên tịch về xử lý tài sản bảo đảm trên ngay trong quý I-2013.
Bên cạnh đó, để thông tư này sớm phát huy hiệu quả trong thực tế xử lý
nợ xấu, các cơ quan tư pháp cần có sự phối hợp đồng bộ để đẩy nhanh tiến
độ và xử lý dứt điểm các vụ án có liên quan đến hoạt động ngân hàng và
thi hành các vụ án dân sự, để tạo điều kiện cho các TCTD thu hồi nợ,
giảm nợ xấu và tạo điều kiện mở rộng tín dụng cho nền kinh tế.
Đồng thời, cần hạn chế hình sự hóa các hoạt động kinh tế trong lĩnh vực
ngân hàng; ưu tiên áp dụng các biện pháp xử lý về mặt kinh tế, dân sự để
khắc phục hậu quả và thu hồi tối đa tiền, tài sản cho ngân hàng.
Theo SGĐTTC
