Đồng Tháp vươn lên dẫn đầu chỉ số PCI 2012

Với lãnh đạo Chính phủ và các bộ, ngành, Chỉ số PCI đưa ra những so sánh hữu ích về chất lượng điều hành kinh tế của các tỉnh, từ đó giúp xác định các lĩnh vực cần tăng cường giám sát và cải thiện như trong phân cấp, hạ tầng hoặc liên kết vùng. Chỉ số PCI cũng cung cấp thông tin hữu ích về môi trường đầu tư địa phương cho nhà đầu tư, doanh nghiệp đang cân nhắc đầu tư vào Việt Nam hoặc mở rộng quy mô hoạt động hiện tại.

Năm 2012 tiếp tục là một năm khó khăn đối với nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Điều này đã được thể hiện rất rõ trong cảm nhận của các doanh nghiệp qua điều tra PCI 2012. So với những năm trước, doanh nghiệp cả trong và ngoài nước đều kém lạc quan hơn về triển vọng kinh doanh trong thời gian tới.Theo cảm nhận của doanh nghiệp tham gia điều tra PCI, chất lượng điều hành kinh tế các địa phương năm qua thực sự sụt giảm. Hơn nữa, không một tỉnh nào vượt qua mức 65 điểm dành cho nhóm tỉnh có chất lượng điều hành Xuất sắc, hiện tượng này lần đầu tiên xảy ra với Chỉ số PCI.

Mặc dù vậy, Báo cáo PCI năm 2012 cũng cho thấy chính quyền nhiều địa phương đã nỗ lực thực hiện cải cách trong một số lĩnh vực. Các tỉnh, thành phố đã đạt được những kết quả tích cực trong việc rút ngắn thời gian chờ cấp giấy phép kinh doanh và cấp phép, giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính, tăng cường công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; và giảm bớt chi phí không chính thức khi giải quyết các thủ tục hành chính.

Tuy vậy, cũng còn một số lĩnh vực điều hành mà doanh nghiệp đánh giá cần tiếp tục được cải thiện. Đó là rủi ro bị thu hồi mặt bằng kinh doanh và khả năng giá đền bù đất đai của chính quyền phù hợp với giá thị trường, niềm tin và mức độ sử dụng các thiết chế pháp lý của tỉnh, tính năng động và thái độ của lãnh đạo tỉnh với khối tư nhân; và mức độ sử dụng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp của tỉnh và sự hài lòng với chất lượng dịch vụ.

"Chúng tôi kỳ vọng rằng từ thông điệp của PCI, Chính phủ và chính quyền các địa phương tiếp tục nỗ lực nhiều hơn nữa để cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế" - Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Ông David B.Shear – Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam cho rằng, thông qua chỉ số PCI, các tỉnh sẽ phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu. Ông David B.Shear chúc mừng các vị lãnh đạo đã có những hành động cụ thể để cải thiện môi trường kinh doanh tại tỉnh mình.

PCI 2012 cũng đã lấy ý kiến của 1.540 doanh nghiệp đầu tư nước ngoài về môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Tuy phản hồi từ doanh nghiệp đầu tư nước ngoài không ảnh hưởng nhưng cung cấp những ý kiến thấu đáo cho các nhà hoạch định chính sách, các cơ quan chức năng trong việc đưa ra những chính sách điều hành phù hợp. Báo cáo cũng cho thấy, kết quả về tham nhũng “vặt” đã giảm bớt, song tham nhũng trong đấu thầu công lại tăng lên qua các năm.

Đồng Tháp vươn lên dẫn đầu chỉ số PCI 2012

Trình bày kết quả chỉ số PCI 2012, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Trưởng Ban phụ trách, Ban Pháp chế VCCI khẳng định "Bảng xếp hạng năm nay có không ít bất ngờ". Vị trí số 1 là Đồng Tháp, tiếp theo là An Giang và Lào Cai – tỉnh đứng đầu năm ngoái. Một lần nữa, Long An và Bắc Ninh đều nằm trong nhóm các tỉnh có chất lượng điều hành tốt nhất trên cả nước. Bình Định và Vĩnh Long, dù tụt hạng trong năm 2011, nhưng năm nay đã lấy lại được phong độ của những năm trước đó. Mặt khác, điểm số của các tỉnh luôn dẫn đầu như Bình Dương và Đà Nẵng lại giảm rõ rệt. Nhóm nghiên cứu cho rằng sự sụt giảm niềm tin của doanh nghiêp ở hai địa phương này chắc chắn gắn liền với tình hình suy thoái kinh tế chung của Việt Nam.

Năm nay, các tỉnh cuối bảng xếp hạng có thay đổi chút ít, song vẫn là những tỉnh miền núi phía bắc như Cao Bằng, Tuyên Quang và Điện Biên. Ngoài ra, còn có một số điểm đáng lưu ý: Lần đầu tiên trong bảng xếp hạng PCI, không một địa phương nào đạt đến ngưỡng 65 điểm của nhóm Rất tốt trong khi các năm trước, số tỉnh đạt thành tích Rất tốt từng lên tới 8 địa phương. Ngoài ra, năm nay có tới 3 tỉnh ở nhóm Tương đối thấp trong khi năm ngoái chỉ có 1 tỉnh.

Cuối cùng là xu hướng tiếp tục duy trì chất lượng điều hành tốt của các tỉnh thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Không chỉ có Đồng Tháp và An Giang đứng đầu bảng xếp hạng mà các tỉnh khác trong khu vực cũng chiếm tới 9/17 tỉnh ở nhóm Tốt. Hơn nữa, không một tỉnh ĐBSCL nào có điểm số dưới mức Khá. Rõ ràng, sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh trong khu vực này về việc giảm thiểu gánh nặng cho doanh nghiệp trên địa bàn có khác biệt đáng kể so với các tỉnh thuộc khu vực khác ở Việt Nam. 

 Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sụt giảm chưa từng thấy

Báo cáo cũng cho thấy những khía cạnh khác như hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sụt giảm chưa từng thấy. Năm nay, chỉ 6,5% doanh nghiệp ở tỉnh trung vị cho biết đã tăng quy mô đầu tư, 6,1% tuyển thêm lao động, chưa đến 60% doanh nghiệp báo lãi (trong khi 21% báo lỗ). Đáng lo ngại hơn, cả quy mô đầu tư và lao động của các doanh nghiệp tham gia điều tra PCI đều đã sụt giảm trong vài năm gần đây. Rõ ràng, không chỉ tốc độ tăng trưởng suy giảm mà mức độ tuyển dụng lao động cũng như nguồn vốn của khu vực tư nhân cũng đang có sự giảm sút.

Bên cạnh đó, tâm lý bi quan về triển vọng tăng trưởng tiếp tục trong năm 2012. Năm 2012 vừa qua, cả doanh nghiệp trong và ngoài nước đều tỏ ra bi quan hơn nhiều về triển vọng kinh doanh. Sự lạc quan của doanh nghiệp đã sụt giảm đáng kể trong vài năm gần đây, đặc biệt năm nay đã trượt dần từ mức 76% năm 2006, trước khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới xuống mức thấp kỷ lục 33% ở cả khối doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Cảm nhận của doanh nghiệp không phải lúc nào cũng tích cực. Năm nay, các doanh nghiệp đánh giá các lĩnh vực sau kém hơn so với các năm trước đó. Cụ thể, rủi ro bị thu hồi mặt bằng kinh doanh và khả năng giá đền bù đất đai của chính quyền phù hợp với giá thị trường; Niềm tin và mức đọ sử dụng các thiết chế pháp lý của tỉnh; tính năng động và thái độ của lãnh đạo tỉnh với khối tư nhân giảm sút và; mức độ sử dugnj dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp của tỉnh và sự hài lòng với chất lượng dịch vụ. Sự sụt giảm này có thể xuất phát từ việc kinh tế khó khăn khiến doanh nghiệp hạn chế chi phí sử dụng các dịch vụ loại này.

Phân tích thống kê ở mọi cấp độ cho thấy có mối tương quan chặt chẽ giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh và cảm nhận của doanh nghiệp về chất lượng điều hành của lãnh đạo địa phương. Quan sát doanh nghiệp trong cùng một tỉnh qua nhiều năm cho thấy, doanh nghiệp sẽ có đánh giá tích cực về chất lượng điều hành nếu họ đang ăn nên làm ra, nhưng ngược lại, nếu kinh doanh thua lỗ hoặc phải giảm quy mô, đánh gia này có xu hướng tiêu cực. Mối tương quan này rất khó xác định đâu là nguyên nhân, đâu là kết quả. 

Tham nhũng trong đấu thầu công tăng lên qua các năm

Đối với vấn đề tham nhũng trong mua sắm công, tuy tham nhũng “vặt” đã giảm bớt, song tham nhũng trong đấu thầu công lại tăng lên qua các năm. Sử dụng phương pháp khoa học để tìm hiểu những thông tin nhạy cảm, nhóm nghiên cứu PCI đã tính toán được số doanh nghiệp tham gia vào hoạt động phi chính thức này. Nhìn chung, có 42% doanh nghiệp đã trả hoa hồng cho cán bộ có liên quan để đảm bảo giành hợp đồng với cơ quan nhà nước, tăng mạnh so với năm 2011. Tuy nhiên tỷ lệ doanh nghiệp tham gia hối lộ trong mua sắm công rất khác nhau, tùy thuộc vào quy mô, mức độ tăng trưởng, mối quan hệ của doanh nghiệp, ngành nghề và mức độ tập trung của ngành. Doanh nghiệp quy mô vừa có xu hướng trả hoa hồng nhiều nhất. Doanh nghiệp tăng trưởng tốt có xu hướng đưa hối lộ nhiều hơn, nghĩa là những doanh nghiệp thực hiện hoạt động này có khả năng phát triển cao hơn trong môi trường kinh doanh khó khăn.

Mặt khác, tỷ lệ tham nhũng có xu hướng tăng khi chủ doanh nghiệp có mối quan hệ với cán bộ chính quyền. Tuy nhiên, mối qua hệ này ít phổ biến hơn đối với những doanh nghiệp mới hoạt động. Kết quả này cho thấy doanh nghiệp lâu năm có khả năng xây dựng, phát triển mối quan hệ để chiếm ưu thế hơn so với khối tư nhân.

Niềm tin của các doanh nghiệp FDI thấp nhất so với những lần điều tra trước

Trình bày kết quả điều tra các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong khảo sát PCI 2012, ông Edmund Malesky – GS.TS, Kinh tế chính trị, Đại học Duke (Hoa Kỳ), Trưởng nhóm nghiên cứu PCI nói "Hiệu quả hoạt động và niềm tin của các doanh nghiệp FDI là thấp nhất so với những lần điều tra trước".  

Ông Edmund Malesky cho biết, khảo sát PCI-FDI đã lựa chọn 1.540 doanh nghiệp mang tính đại diện cao từ 45 quốc gia khác nhau, tập trung tại 13 tỉnh, thành của Việt Nam. Tuy không phải là khảo sát doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài duy nhất ở Việt Nam, song đây lại là khảo sát có quy mô lớn nhất và toàn diện nhất.

Điều tra cho thấy, doanh nghiệp FDI cũng ngày càng kém lạc quan hơn. Kể từ khi bắt đầu có khảo sát PCI-FDI đến nay, chưa bao giờ niềm tin và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp lại thấp đến vậy. Chỉ có 33% doanh nghiệp FDI có dự định mở rộng hoạt động kinh doanh trong vòng hai năm tới. Lợi nhuận, vốn và mức tăng trưởng quy mô lao động cũng thấp hơn so với những năm trước đó.

Cú sốc ngày 20/8 (vụ bắt giữ nguyên Phó chủ tịch Hội đồng sáng lập Ngân hàng ACB) là một tín hiệu mạnh mẽ cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng. Nghiên cứu chỉ ra rằng đây thực sự là cú sốc bất ngờ đối với cả thị trường chứng khoán và thị trường vàng. Phản ứng trước cú sốc này thể hiện rõ nét qua các câu hỏi điều tra PCI về niềm tin của doanh nghiệp. Trong vòng 20 ngày sau sự kiện đó, niềm tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước đã giảm một nửa. Nguyên nhân khiến niềm tin của doanh nghiệp sụt giảm, phân tích sâu hơn cho thấy doanh nghiệp tham gia điều tra đánh giá cuộc khủng hoảng này ở tầm kinh tế vĩ mô và không lo ngại có nguy cơ bị thu hồi tài sản hay bất ổn chính trị.

Báo cáo điều tra PCI năm 2012 cũng cho thấy doanh nghiệp trong nước và nước ngoài đều cảm nhận kém lạc quan hơn về triển vọng kinh doanh so với các năm trước. Sự lạc quan của các doanh nghiệp tham gia điều tra đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng, chính quyền địa phương với tinh thần hỗ trợ khu vực tư nhân sẽ góp phần xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi thúc đẩy doanh nghiệp hoạt động và phát triển.

PCI ảnh hưởng không nhỏ tới hoạch định chính sách

Cũng tại Lễ công bố, VCCI và USAID/VNCI đã trao giải thưởng của cộng đồng doanh nghiệp cho các tỉnh xuất sắc trong PCI 2012.

Ông Lê Minh Hoan – Chủ tịch tỉnh Đồng Tháp, tỉnh dẫn đầu chỉ số PCI năm 2012 cho biết, dựa vào kết quả chỉ số này, tỉnh Đồng Tháp đã nhìn vào kết quả để từ soi lại tỉnh mình. Đây là kết quả được phản ảnh khách quan. PCI đã ảnh hưởng không nhỏ tới sự điều hành hoạch định chính sách của tỉnh nhà.

Trong năm qua, Tỉnh đã tổ chức nhiều hội nghị thu hút đầu tư để các doanh nghiệp tại các địa phương có thể giao lưu, mở rộng hợp tác, liên kết tạo hiệu quả cao trong sản xuất và kinh doanh.

Bên cạnh đó, Đồng tháp luôn quan tâm tới công tác Cải cách thủ tục hành chính, tìm kiếm nguồn lực bên trong và bên ngoài tạo ra nhiều yếu tố thuận lợi cho doanh nghiệp tỉnh phát triển. Chúng tôi luôn sẵn sàng chia sẻ, lắng nghe với sự cầu thị nhất các ý kiến từ các nhà đầu tư, các nhà doanh nghiệp. Trong thời gian tới, Tỉnh cam kết sẽ có những điều chỉnh tốt hơn nhằm tạo thuận lợi hơn nữa cho các nhà đầu tư tại địa phương.

Trao kỷ niệm chương cho Dự án USAID/VNCI

Chụp ảnh lưu niệm cùng BTC

Qua 8 năm thực hiện nghiên cứu và công bố Chỉ số PCI cho thấy, các địa phương đang ngày càng quan tâm và đánh giá cao về ý nghĩa và tác động của chỉ số này. Tuy còn chịu nhiều khó khăn song các tỉnh, thành phố đã có nhiều cách thức khác nhau để nâng cao chất lượng điều hành và cải thiện môi trường kinh doanh của mình. Khi triển vọng kinh tế vẫn còn nhiều bất ổn, những phân tích sát thực về thách thức hiện tại như chỉ số CPI là thực sự rất có giá trị.

Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm thứ 8 phản ảnh cảm nhận của 8.053 doanh nghiệp dân doanh Việt Nam về chất lượng điều hành kinh tế và môi trường kinh doanh năm vừa qua tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước. Báo cáo cũng phân tích kết quả điều tra thường niên lần thứ 3 trên 1.540 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hiện đang hoạt động tại Việt Nam.  Từ năm 2005, Chỉ số PCI được thực hiện với sự hợp tác giữa VCCI và Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) thông qua Dự án Sáng kiến Cạnh tranh Việt Nam (USAID/VNCI) do Công ty Development Alternatives, Inc. (DAI) quản lý.

Theo N.P - Hồ Hường - Hà Hằng

Diễn đàn doanh nghiệp, VCCI