Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa có báo cáo tổng hợp kiến nghị cửa tri về vấn đề lãi suất và hỗ trợ tiếp cận vốn. Theo phản ánh của hàng chục cử tri các tỉnh: Cà Mau, Sóc Trăng, Trà Vinh, Long An, Gia Lai, Hải Phòng, Vĩnh Phúc…, kể từ khi NHNN có chủ trương và thực hiện cắt giảm lãi suất, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hoặc khó tiếp cận được nguồn vốn giá rẻ.
Tuy nhiên, theo khẳng định của NHNN, hiện nay mặt bằng lãi suất đã
trở về mức lãi suất của giai đoạn 2005 -2006. Trong đó, lãi suất cho vay
phổ biến các lĩnh vực ưu tiên ở mức 7 - 9%/năm; một số doanh nghiệp có
tình hình tài chính lành mạnh, minh bạch, có phương án, dự án sản xuất
kinh doanh hiệu quả lãi suất chỉ 6,5 - 7%/năm; các khoản vay mới đối với
lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác ở mức 9 - 11,5%/năm.
Tính đến ngày 15/8/2013, tỷ trọng các khoản vay có lãi suất trên 15%/năm chiếm khoảng 8,86%, giảm so với tỷ trọng 20,6% cuối năm 2012 và mức 65,8% trước ngày 15/7/2012, tỷ trọng của các khoản vay có lãi suất trên 13%/năm chiếm khoảng 25,7%, giảm mạnh so với mức 66,6% cuối năm 2012.
Trước phản ánh của cử tri Sóc Trăng về việc lãi suất huy động giảm
nhưng nhiều doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn do lãi suất cho vay giảm
chậm, điều kiện vay vốn khó khăn, NHNN cho rằng: Để tiếp tục tháo gỡ
những vướng mắc trong quan hệ tín dụng của doanh nghiệp và tổ chức tín
dụng, NHNN đã và đang chỉ đạo các tổ chức tín dụng tích cực triển khai
các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp.
Tuy nhiên, theo thừa nhận của NHNN, trên thực tế vẫn có những doanh nghiệp dù đáp ứng đủ điều kiện vay vốn nhưng chưa có nhu cầu vay vốn để mở rộng sản xuất, kinh doanh do hàng tồn kho chậm tiêu thụ, sức cầu trong và ngoài nước còn thấp, thị trường đầu ra khó khăn. Một số doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, do năng lực tài chính hạn chế, không chứng minh được tính khả thi cũng như hiệu quả của dự án, báo cáo tài chính chưa rõ ràng, minh bạch, không chứng minh được khả năng trả nợ; một số doanh nghiệp có số nợ phải trả tồn đọng lớn, chưa có biện pháp xử lý, không có tài sản thế chấp… nên đã gặp khó khăn trong việc vay vốn ngân hàng.
“Trong trường hợp trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng có doanh nghiệp đủ điều kiện vay vốn với mức lãi suất thấp nhưng chưa tiếp cận được nguồn vốn vay, đề nghị cử tri liên hệ với NHNN chi nhánh tỉnh Sóc Trăng hoặc phản ánh qua đường dây nóng của NHNN để được phối hợp, xem xét xử lý”, báo cáo nhấn mạnh.
Còn theo đề nghị của cử tri Trà Vinh, để doanh nghiệp có đủ điều kiện
sản xuất, ngân hàng cần giữ ổn định mức lãi suất cho vay từ 9 đến 9,5%,
vì bình quân lãi suất khu vực chỉ có 6,55% còn ở mức nước ta là 14%, có
lúc cao hơn gây khó khăn cho doanh nghiệp và mất cân đối trong đầu tư
phát triển.
Với đề nghị này, NHNN hồi đáp: Các mức lãi suất hiện nay so với đầu năm đã giảm 3-5%/năm. Lãi suất của các khoản vay cũ cũng được các tổ chức tín dụng tích cực giảm, tính đến giữa tháng 7/2013, tỷ trọng các khoản vay có lãi suất trên 13%/năm chiếm khoảng 28,8%, giảm so với mức 66,7% cuối năm 2012.
Về mặt bằng lãi suất của Việt Nam so với các nước trong khu vực, theo
NHNN: “Mặt bằng lãi suất của một nước, bên cạnh việc chịu tác động trực
tiếp của quan hệ cung, cầu vốn trên thị trường tiền tệ, còn chịu tác
động của diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát của nước đó. Các nước trong
khu vực có thể duy trì mức lãi suất cho vay thấp là vì, lạm phát của các
nước này được kiềm chế ở mức thấp, kinh tế vĩ mô được duy trì ổn định;
khả năng dự báo và hoạch định kế hoạch sản xuất, kinh doanh của doanh
nghiệp, nhà đầu tư ở mức cao; gửi tiền tại ngân hàng chỉ là một hình
thức đầu tư an toàn, không phải là hình thức đầu tư hiệu quả nhất; hoạt
động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp không quá phụ thuộc vào
nguồn vốn tín dụng ngân hàng”.
Trong khi đó, Việt Nam là nước đang phát triển, lạm phát thường ở mức cao hơn so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới; khả năng huy động vốn từ tổ chức, cá nhân trong nước để cho vay đối với nền kinh tế còn hạn chế; hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc chủ yếu vào vốn vay ngân hàng... nên việc điều hành lãi suất cần đảm bảo hài hòa lợi ích của người gửi tiền - tổ chức tín dụng và khách hàng vay, phù hợp với diễn biến kinh tế và thị trường tiền tệ để đảm bảo kiềm chế lạm phát, duy trì sự ổn định của tỷ giá và hạn chế tình trạng đô la hóa, vàng hóa trong nền kinh tế.
Không quy định chênh lệch lãi suất
Ngoài ra, theo đề nghị của cử tri Gia Lai, NHNN nên ban hành quy định
các tổ chức tín dụng giảm mức chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi
suất cho vay xuống 2% thay vì 3% như hiện nay đề giải quyết khó khăn cho
các doanh nghiệp trong giai đoạn sản xuất, kinh doanh đang gặp nhiều
khó khăn.
Về đề nghị này, NHNN cho rằng: Ngân hàng Nhà nước không quy định cụ
thể chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay của tổ chức
tín dụng vì các tổ chức tín dụng khác nhau có khả năng huy động vốn,
kinh doanh, năng lực quản trị là khác nhau, việc quy định cụ thể sẽ ảnh
hưởng đến hoạt động của các tổ chức tín dụng, đặc biệt là các tổ chức
tín dụng nhỏ.
Mặt khác, nếu quy định chênh lệch giữa lãi suất huy động và cho vay ở một mức cố định, chẳng hạn 2%/năm thì các tổ chức tín dụng vẫn có thể tăng lãi suất huy động, theo đó tăng lãi suất cho vay mà không bị vi phạm nội quy, như vậy sẽ không đạt được mục tiêu giảm lãi suất cho vay để tháo gỡ khăn cho doanh nghiệp.
Thực tế từ đầu năm 2012 đến nay, mặt bằng lãi suất cho vay đã giảm nhanh và mạnh hơn so với mặt bằng lãi suất huy động khiến cho chênh lệch lãi suất cho vay và huy động của các tổ chức tín dụng ngày càng thu hẹp, cho thấy hệ thống ngân hàng đã tích cực trong việc chia sẻ khó khăn đối với doanh nghiệp và nền kinh tế.
Nhằm giảm trần lãi suất cho vay xuống 10%/năm, cư tri Vĩnh Phúc đề nghị Chính phủ, NHNN có chính sách quy định trần lãi suất cho vay và trần lãi suất huy động. Theo khẳng định của NHNN, ngoài các nhóm ưu tiên, sẽ không quy định trần lãi suất cho vay chung vì sẽ dẫn đến tình trạng cào bằng lãi suất cho vay đối với tất cả các đối tượng khách hàng, không phân biệt được đối tượng cần ưu tiên khuyến khích với các đối tượng khác, trong khi đó có các đối tượng cần khuyến khích thì cần phải có mức lãi suất thấp hơn so với các lĩnh vực không khuyến khích.
Tuy nhiên, NHNN đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiết kiệm chi phí để giảm lãi suất cho vay ở mức hợp lý nhằm góp phần tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Thực tế các tổ cức tín dụng đã tích cực điều chỉnh giảm các mức lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất kinh doanh thông thường, hiện nay lãi suất cho vay ngắn hạn của các NHTM nhà nước phổ biến ở mức 9-10,5%/năm và các NHTM cổ phần phổ biến ở mức 9,5-11,5%/năm.
Theo Nguyễn Hiền
Dân trí
