Chính sách miễn, giảm thuế thiếu rõ ràng đang khiến cả DN và cơ quan thuế không hiểu. Trong khi, Cục thuế TP HCM cũng phải chờ ý kiến chỉ đạo của Tổng cục Thuế, thì các DN cứ phải là người è cổ chịu trận với hàng tỷ đồng tiền thuế phải nộp.
Các văn bản đá nhau
Sự kiện gây chú ý gần nhất là vụ truy thu thuế Cty CP Nhựa Bình Minh (Mã CK: BMP). DN này bị truy thu và phạt 117,11 tỷ đồng, gồm 74,98 tỷ đồng truy thu thuế và hơn 42,13 tỷ đồng phạt vi phạm hành chính, đồng thời phải nộp chậm nhất 10 ngày sau khi có quyết định xử phạt.
Bà Nguyễn Thị Kim Yến - Thành viên Hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc Cty cho rằng, DN đang là "nạn nhân" của mớ bòng bong các văn bản chính sách. Theo bà Yến, DN không sai phạm mà do văn bản hướng dẫn về việc hưởng ưu đãi thuế TNDN và niêm yết lần đầu giữa Cục Thuế TP HCM với Tổng cục Thuế không thống nhất.
Theo chính sách của Bộ Tài chính, từ năm 2004, Nhà nước có chính sách ưu đãi về thuế, khuyến khích các DNNN chuyển sang cổ phần hóa sẽ được "2 miễn 3 giảm". Có nghĩa là DN khi chuyển sang cổ phần hóa được miễn thuế TNDN 2 năm đầu, 3 năm sau nộp 50%.
Cty Nhựa Bình Minh đã chuyển sang cổ phần hóa năm 2004, theo đó năm 2004 -2005, Cty được miễn thuế còn các năm 2006 - 2007 - 2008 nộp 50%. Đến năm 2006, Nhà nước tiếp tục đưa ra chính sách ưu đãi thuế TNDN, giảm 50% đối với DN niêm yết lần đầu. Cùng thời điểm này, Nhựa Bình Minh bắt đầu niêm yết trên sàn. Như vậy, theo chính sách trên, Cty sẽ được giảm 50% thuế vào năm 2006 và 2007 vì niêm yết lần đầu.
Tuy nhiên, khi kê khai thuế với Cục thuế TP HCM, Nhựa Bình Minh được phản hồi là chỉ được chọn 1 trong 2 ưu đãi. "Phản hồi này của Cục Thuế khiến chúng tôi thấy khó hiểu. Bởi lẽ, chỉ hưởng 1 trong 2 ưu đãi thì đâu còn gọi là khuyến khích lên sàn nữa. Nhựa Bình Minh từng gửi văn bản kiến nghị lên Tổng cục Thuế và nhận được câu trả lời là được hưởng cả 2 loại, đồng thời được gộp chung.
Tương tự như Nhựa Bình Minh, đầu tháng 9, Cty CP nước giải khát Chương Dương (Mã CK: SCD) nhận quyết định truy thu thuế TNDN 6,9 tỷ đồng và phạt chậm nộp 3,27 tỷ đồng. Tới năm 2009 và 2010, Cty mới khai hưởng ưu đãi 50% thuế TNDN cho trường hợp niêm yết vào năm 2006. Còn thời gian 2007, 2008, đơn vị này hưởng ưu đãi cổ phần hóa DNNN.
Trước dó vào tháng 3, Cty CP Kim khí TP HCM (HMC) bị truy thu gần 7 tỷ đồng thuế TNDN. Tổng Cục thuế không chấp nhận cho DN được hưởng ưu đãi 50% thuế TNDN trong năm 2011 với lý do tương tự Nhựa Bình Minh, đó là chưa đăng ký hưởng thuế ưu đãi niêm yết lần đầu trước năm 2009. Tuy nhiên, quy định này lại ban hành vào năm 2011.
“Tiền hậu bất nhất”
Theo Cty HMC, DN này đã khai thuế dựa trên chính sách ưu đãi thuế cho DN nhà nước CPH và niêm yết lần đầu vào năm 2004-2006, theo hướng dẫn của Cục Thuế TP HCM. Cụ thể HMC đã CPH vào năm 2006. Theo quy định, Cty được miễn 100% thuế TNDN trong hai năm đầu có thu nhập chịu thuế và giảm 50% ba năm tiếp theo. Tuy nhiên, cũng vào năm 2006, HMC niêm yết và theo chính sách thuế ưu đãi cho DN niêm yết ở thời kỳ này là giảm 50% thuế TNDN trong hai năm. Theo hướng dẫn của Cục Thuế TP HCM, DN không thể đồng thời hưởng hai khoản ưu đãi mà khi nào kết thúc ưu đãi từ CPH thì hưởng tiếp ưu đãi từ niêm yết chứng khoán.
Dựa vào hướng dẫn này, HMC đăng ký hưởng ưu đãi thuế với DN CPH giai đoạn 2006-2010. Từ năm 2011, Cty kê khai hưởng ưu đãi do niêm yết chứng khoán. Tuy nhiên tháng 8/2011, Tổng cục Thuế ra thông báo chỉ cho DN niêm yết được hưởng ưu đãi giảm thuế nếu đăng ký từ năm 2008 trở về trước. Đại diện HMC cho rằng công văn này mâu thuẫn với thông báo hướng dẫn của Cục Thuế TP HCM.
Luật sư Hà Hải - trưởng văn phòng luật sư Hà Hải (TP HCM), cho rằng, DN làm theo hướng dẫn của cơ quan thuế nghĩa là DN không sai. DN không làm sai thì việc xử phạt họ quá vô lý. Chưa kể văn bản ban hành cuối năm 2011 mà lại đem áp dụng vào những thời điểm trước khi ban hành văn bản để rồi truy thu và xử phạt DN là trái với nguyên tắc bất hồi tố của pháp luật. Ở đây, nếu có bên nào phải chịu trách nhiệm thì đó là cơ quan thuế.
|
Nền kinh tế được lợi gì khi DN mất lòng tin vào chính sách. |
Mặc dù, bà Lê Thị Thu Hương - Phó
cục trưởng Cục thuế TP HCM cho biết, Cục thuế đã xin ý kiến của Tổng cục thuế
về những vướng mắc xung quanh vấn đề truy thu này, nhưng hiện vẫn chưa nhận
được văn bản hướng dẫn. Nếu như Bộ Tài chính hoặc Tổng cục thuế chỉ đạo không
truy thu nữa thì Cục thuế TP HCM sẽ điều
chỉnh lại. Ngược lại, DN vẫn sẽ bị truy thu và nộp phạt như quy định.
Các chuyên gia tư vấn thuế cho rằng, những lý giải của cơ quan thuế không thuyết phục. Cơ quan thuế nói rằng trước đây luật và nghị định chưa nêu rõ nên Tổng cục Thuế phải có hướng dẫn lại. Như vậy, hướng dẫn của cơ quan thuế không rõ ràng là lỗi của họ tại sao DN lại phải chịu.
Đặc biệt, trong bối cảnh khó khăn như hiện nay, việc truy thu thuế TNDN cùng với khoản phạt chậm nộp lớn sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến DN niêm yết nói riêng và thị trường chứng khoán nói chung. Số DN nhà nước CPH và niêm yết trong giai đoạn từ 2006-2008 rất lớn, do vậy trong thời gian tới, khi cơ quan thuế đẩy mạnh việc kiểm tra chắc chắn sẽ còn nhiều DN niêm yết bị truy thu số thuế khủng. Tuy nhiên, liệu ngân sách nhà nước được lợi từ việc truy thu thuế có ảnh hưởng tốt hơn cho nền kinh tế hay không? Khi mà hệ lụy của sự mất lòng tin vào chính sách cũng như ảnh hưởng của sự trao đảo thị trường chứng khoán đối với cả nền kinh tế.
Luật sư Trần Vũ Hải – Trưởng
Văn phòng LS Trần Vũ Hải:
DN có thể khởi kiện ra tòa
Câu chuyện này có thể xuất phát lỗi từ hai phía, một mặt cần thông cảm với cơ quan thuế do đang bị áp lực phải đạt chỉ tiêu ngân sách nên họ dùng mọi biện pháp để thu thuế. Bản thân DN cũng cần lưu ý xem việc xét miễn giảm hoặc hoàn thuế đúng luật chưa và đã thực hiện theo hướng dẫn của đơn vị nào trong ngành thuế hoặc Bộ Tài chính. Trường hợp làm đúng nhưng vẫn bị áp thu hoặc phạt, DN có thể khiếu nại hoặc khởi kiện ra tòa.
Quyết định truy thu thuế cần tiến hành một cách thận trọng vì còn ảnh hưởng đến các cổ đông và niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài về chính sách từ cơ quan. Không thể có chuyện cơ quan cấp dưới làm khác cơ quan cấp trên, hoặc cơ quan cấp trên lại hướng dẫn trái luật. Nếu thực sự có vấn đề như vậy thì cần phải làm rõ và có biện pháp bảo đảm lợi ích cho các nhà đầu tư.
Nhà nước nên có thêm quy định trong các trường hợp không rõ ràng về luật, chính sách. Nhầm lẫn và sai sót có thể đến từ nhiều phía với nhiều lý do, nhưng tôi nghĩ luật Việt Nam cần có cơ chế thỏa thuận. Ngay cả các tập đoàn lớn ở Mỹ khi bị truy thu thuế và cảm thấy không thỏa đáng cũng vẫn áp dụng phương án thỏa thuận nộp, như vậy mới cân bằng được giữa lợi ích Nhà nước và nhà đầu tư. Còn nếu phải kiện ra tòa, doanh nghiệp sẽ chịu rất nhiều tổn thất về chi phí và thời gian trong khi chưa chắc giành phần thắng.
Diendandoanhnghiep
