Dấu xưa phai nhạt ở "ngôi làng cổ đẹp nhất Việt Nam"

Tại đây, năm 1924 một người nông dân trong lúc đi câu cá bên bờ sông Mã đã lấy được nhiều đồ bằng đồng nơi bờ sông bị sạt lở. Sau đó, các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra những di vật bằng đồng này có niên đại khoảng 2.500 năm. Khác với những ngôi làng nổi tiếng khác ở nước ta như Đường Lâm, Phước Tích, Mai Xá… ở làng cổ Đông Sơn còn hội đủ 5 yếu tố về khảo cổ, danh thắng, lịch sử văn hóa, cách mạng kháng chiến và kiến trúc.

Trải qua bao biến cố của lịch sử và sự vùi dập của chiến tranh, những gì còn sót lại của ngôi làng này đang từng ngày bị bào mòn, hư hại. Vẫn còn đó những con đường nhỏ lát gạch chỉ đỏ tỏa ra các nhánh ngõ dẫn vào mỗi hộ dân trong làng, nhưng những nếp nhà xưa đã không còn nguyên vẹn hoặc đang xuống cấp trầm trọng. Trong làng chỉ còn 13 ngôi nhà gỗ trên dưới 100 năm tuổi được xem là một phần của hồn làng, nằm lẻ loi giữa những ngôi nhà cao tầng, những ngôi nhà bê tông cốt thép.

Thế nhưng có một thực tế phũ phàng là, 13 ngôi nhà cổ trên đã không còn nguyên vẹn, trong số đó có nhiều ngôi nhà đã biến mất, số còn lại có số phận rất mong manh. Có đến đây mới thấy xót, thấy tiếc cho một nền văn minh huy hoàng, một ngôi nhà cổ từng vang danh thế giới giờ đang bị bào mòn từng ngày, có ngôi nhà được làm mới toe, nhiều người giật mình không giám tin trước đây nó từng là… nhà cổ.

Không chỉ có nhà cụ Tuấn, mà hầu hết 13 ngôi nhà cổ còn sót lại ở đây, đều đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, hầu hết những ngôi nhà này chủ nhân của nó là những hộ gia đình khó khăn, không có điều kiện để tu sửa bảo vệ, thậm chí có người còn phải nhượng lại cho một người khác trong xã có điều kiện hơn để ngôi nhà không bị xoá sổ, đó là trường hợp ngôi nhà của bà Lương Thị Lời.