Tình trạng doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước
ngoài (FDI) liên tục báo lỗ để trốn thuế đã được báo động từ mấy năm qua
và ngày càng phức tạp nhưng cơ quan thuế chưa có biện pháp ngăn chặn
hiệu quả.
Theo một cán bộ Cục Thuế TPHCM, các DN
FDI liên tục báo lỗ có điểm chung là các chi phí dịch vụ, chi phí quản
lý hệ thống; bản quyền, nhượng quyền thương mại; trả lương cho các
chuyên gia nước ngoài, trả lãi vốn vay... đều rất cao. Quy định pháp
luật không cấm, không quản lý những hình thức chi trả trên nên mặc dù
biết rõ là bất hợp lý, “có vấn đề” cũng đành chịu.
Lúng túng hoặc không mặn mà
PGS-TS
Đỗ Đức Minh, Giám đốc Trường Bồi dưỡng cán bộ tài chính – Bộ Tài chính
,cho rằng khi nguồn vốn FDI ồ ạt đổ vào Việt Nam, chuyển giá ngày càng
gia tăng, các cơ quan chức năng đang hết sức chật vật và lúng túng để
phát hiện, xử lý.
Theo Cục Thuế TPHCM, để kết luận một DN có
chuyển giá hay không là việc không đơn giản. Chẳng hạn, nguyên nhân lỗ
lã theo kê khai của Coca - Cola là do giá nguyên phụ liệu quá cao, lại
do công ty mẹ ở nước ngoài độc quyền cung cấp. Giá hương liệu Coca -
Cola Việt Nam hạch toán vào giá thành chiếm đến trên 60%, thậm chí có
thời điểm trên 80% giá bán sản phẩm. Trong khi đó, với hầu hết các DN
khác trong lĩnh vực đồ uống, tỉ lệ này chỉ chiếm khoảng 30%. Vì Coca -
Cola nhập hương liệu độc quyền từ công ty mẹ nên không có “giá độc lập”
để so sánh.
Một thực tế khác là không ít cán bộ ngành thuế không
mặn mà với công việc này. Theo một cán bộ ngành thuế đã nghỉ hưu, ngoài
lý do phải mất thời gian kiểm tra hồ sơ, chứng minh những sai phạm của
DN để kết luận DN có chuyển giá hay không, nguyên nhân chính khiến nhiều
cán bộ ngành thuế lơ là bởi còn quan niệm chống chuyển giá, ngành thuế
cũng không thu được gì.
DN đang lỗ
lớn, nếu có đấu tranh chống chuyển giá, giảm lỗ thành công thì cũng
không có lãi để khấu trừ, càng không thu được tiền cho ngân sách Nhà
nước. Vài năm trở lại đây, ngành thuế mới bắt đầu khuyến khích đấu tranh
chống chuyển giá bằng cách tính số thuế truy thu, giảm lỗ vào thành
tích thi đua hằng năm.
Linh hoạt các giải pháp
Chuyên
gia kinh tế, PGS-TS Ngô Trí Long cho rằng muốn chống chuyển giá, Việt
Nam có thể học hỏi kinh nghiệm mà nhiều nước đang làm khá tốt như Úc,
Trung Quốc và vận dụng phù hợp với luật pháp nước ta. Đồng thời, chúng
ta có thể áp dụng phương pháp so sánh: Tại sao khi máy móc, thiết bị,
nguyên vật liệu được DN nhập khẩu từ công ty mẹ về Việt Nam lại quá cao?
Muốn
làm điều này, chúng ta phải có ngân hàng cơ sở dữ liệu, có những hồ sơ
giấy tờ, chứng từ hóa đơn đầy đủ ở nước ngoài để chứng minh. Hoặc dùng
phương pháp so sánh lập dự toán, định trước giá máy móc, nguyên vật liệu
của DN. Tất nhiên, những việc này không phải dễ bởi DN có nhiều kinh
nghiệm để đối phó.
Theo kinh nghiệm từ các nước, chống chuyển
giá có rất nhiều giải pháp, tùy vào tình hình hoạt động, điều kiện của
từng DN mà cơ quan quản lý áp dụng. Tuy nhiên, “cái khó của chống chuyển
giá là cơ quan thuế chỉ có thể nghi ngờ, theo dõi cụ thể sau khi DN báo
cáo kết quả kinh doanh lỗ nhưng tốc độ doanh thu tăng, vẫn muốn mở rộng
sản xuất kinh doanh. Đây là gốc rễ của vấn đề nên rất khó phát hiện
sớm” – PGS-TS Ngô Trí Long nói.
Trả lời về tình trạng lỗ giả của
các DN FDI, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn từng cho biết Bộ
Tài chính sẽ tập hợp DN có số lỗ lớn hơn vốn chủ sở hữu và đề nghị Bộ Kế
hoạch - Đầu tư xem xét tư cách pháp nhân của những DN này. Nếu lỗ thật
thì phải bỏ thêm vốn vào, nếu lỗ giả lãi thật thì rút giấy phép chứ
không thể để tình trạng báo lỗ mà vẫn tiếp tục đầu tư, mở rộng sản xuất
kinh doanh.
